Zor koşullarda gelişimini durdurabilen tohumlara sahip bitkilerin daha fazla türleştiği keşfedildi

Dormant (zor koşullarda gelişimini durdurabilen) tohumlara sahip bitkilerin daha fazla türleştiği keşfedildi.

İki hafta önce girdiğim bir sınavda hocam, “Canlılğın en önemli özelliği nedir?” diye bir soru sordu. Kuşkusuz, cevap kendi benzerini yapabilme, yani üreme olacak. Gerçekten de yapıtaşlarına bakınca “temelde” canlı-cansız ayrımı yapamıyoruz. Canlı maddeyi diğerlerinden ayıran en önemli şey çoğalabilmesi. Bu, canlılar için o kadar önemli ki, bazı canlılar sadece üreyebilmek için yaşıyor. Böceklerde oldukça yaygın bir durum bu. Karadul örümceğinin erkeği belki de sonunda öleceğini bile bile çiftleşmekten hiç çekinmez. Yine tavuskuşu erkekleri avcılara “Ben buradayım!” dercesine süslü tüylere sırf üreme başarısını arttırdığı için sahiptir. Bitkilerde de durum aynı, çölde zor şartlarda yaşamını sürdüren kaktüsler mesela… Su, besin hatta boşaltım artıkları bile önemlidir çölde; kaktüs de ne bulursa depolar bu yüzden ve bir de bakarsınız ki çiçeklenme (üreme) döneminde tüm bu değerli kaynaklar çekinmeden harcanır. Sonra tekrar depo etmeye başlarlar, ta ki bir sonraki çiçeklenmeye kadar…

Bitkiler ortaya çıktıklarından bugüne, üremeyle ilgili harika stratejiler üretmişlerdir. Bunların başında “tohum” gelmektedir. Tohum bitki embriyosunu taşıyan, etrafı koruyucu tabakalarla çevrili ve içi de zengin besinle dolu bir yapıdır. Bugün çevremizde gördüğümüz bitkilerin çoğu tohum aracılığıyla üremekle kalmayıp “yayılmaktadır” da. İşin içerisine üreme ve yayılma girdiğinden tohum, bitki türleşmesi için de çok önemlidir.

Bazı tohumlar yüzyıllarca toprak altında gelişimlerini durdurup çimlenmeden kalabilirken bazıları bunu başaramaz ve çimlenmenin önüne geçemez. Bu tercih tohumun (ait olduğu türün) en doğru anı bulana kadar bekleyebilme becerisiyle gerçekleşmektedir. Bazıları bu beceriye sahipken bazıları değildir.

18.04.2014'te New Phytologist adlı dergide yayınlanan bir çalışmada araştırıcılar tohumların bu özelliklerini incelemiş ve çok ilginç sonuçlar elde etmişler. Ekibin bulgularına göre, gelişimini durdurup dormant duruma geçebilme becerisi ile türleşme potansiyeli arasında yakın bir ilişki var.

National Evolutionary Synthesis Center in North Carolina'da araştırmalarını sürdüren ekip 40 yıldan fazla süredir tohum biyolojisi üzerine çalışmalarını sürdürüyor. Bu çalışmada kullanılan materyal (yaklaşık 14.000 tür bitkinin tohumu) de bu 40 küsür yılın birikimi gibi görünüyor.

Kaynak:

Charles G. Willis, Carol C. Baskin, Jerry M. Baskin, Josh R. Auld, D. Lawrence Venable, Jeannine Cavender-Bares, Kathleen Donohue, Rafael Rubio de Casas.The evolution of seed dormancy: environmental cues, evolutionary hubs, and diversification of the seed plants. New Phytologist, 2014; DOI:10.1111/nph.12782
 

+ Yorum bulunmuyor

Yorum yap