Tropiklerde bir ada: Tioman

Tioman adası Malezya'ya ait, 1970’lerde Time dergisinin dünyanın en güzel adalarından biri ilan ettiği, Güney Çin Denizi'nin çevrelediği, hindistancevizi ağaçlarını bolca görebileceğiniz ve yaban hayatına dair de ılıman iklim insanlarını çokça şaşırtacak türlerin olduğu bir ada.

Adaya ziyaretimde gözlemlediğim bir türü ve denizin altındaki çeşitliliği özellikle anlatacağım bu yazımda. İlki biz ılıman ülke insanlarının bildiği 'süleymancık'lardan çok farklı bir sürüngen! Yılanınki gibi çatallanmış dili ve timsaha benzer derisi olan, timsah boyutunda bir kertenkeleden bahsediyorum. Adı Monitör kertenkelesi (cinsi lat. Varanus). Bu cinse ait 50’den fazla tür bulunuyor. Uzun boyunları, kuvvetli kuyruk ve pençeleri var. Yayıldığı bölgeler Afrika’dan Hindistan yarımadasına, Güneydoğu Asya’ya, Hint Okyanusu ve Güney Çin Denizi’ndeki adalara kadar uzanıyor.

Monitör kertenkelelerini diğerlerinden ayıran özellikler arasında oldukça hızlı bir metabolizmaya sahip olması ve avını elde etmesine yardımcı olan çeşitli sensör adaptasyonları var. Bazı monitör kertenkelelerinin zehir salgıladıkları biliniyor. Adanın içindeki çöplükte ilk gün karşılaştığım tür oldukça büyük ve siyah derili bir bireydi, bugün de ormanlık alanda sarı benekli iki başka birey ve yine küçük siyah bir başkasını gördüm.

Bu cinse ait bazı türler Doğa ve Doğal Kaynakların Korunması için Uluslararası Birlik (IUCN) Kırmızı Listesinde "Vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan türler" başlığı ile tehdit altındaki türler kategorisine alınmış, adanın yerlisinden aldığım bilgiye göre ise yaklaşık 30 tane monitör kertenkelesi burada yaşamakta.

Bu türün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasının en büyük sebeplerinden biri biz insanlar. Tropik ormanların da insanların kendine yaşam alanı açmak için ağaçsızlandırılması yaban hayatı açısından giderek artan bir sorun. Ağaçsızlandırmaya bir örnek olarak Güney Amerika'da yer alan Amazon yağmur ormanlarının son 30 yıllık dönemdeki uydu görüntülerine bakılabilir. Hele ki tropiklerde her bir ağaç neredeyse kendi başına bir mikro-ekosistem. Şöyle ki: Ağaçlar hem çok sık hem de boyları oldukça uzun (ışığa erişmek için bir adaptasyon). Ağaçların alt kısımları karanlıkken, kanopi diye adlandırılan üstlerdeki ağaç topluluğu ise ışığa kavuşmuş durumda. Bu durum ağacın üzerinde çok farklı türlerin bir arada yaşamasını mümkün kılıyor. Dolayısıyla Tropiklerden eksilen her bir ağaç birçok farklı canlının da yaşam alanını kaybetmesi anlamına geliyor. Öte yandan Tioman Adası korunan alan statüsüne sahip ve hala içine insanın giremeyeceği ormanları mevcut.

Mercan kayalıkları gezisinden bir video, Bilgenur Baloğlu

Korunan alan olmasının bir sebebi mercan kayalıkları. Tioman adası ve civar adalar mercan resiflerinin güzelliği ile biliniyor, denizin içi akvaryum gibi, sayılamayacak kadar çeşitli deniz canlısı barındırıyor. Kayalara yapışmış kaya midyeleri, anemonların (denizşakayığı) içine saklanmış ve ancak bir kıpırtı olması halinde yuvalarından çıkan palyaço balığı (Kayıp balık Nemo mu demeli?), kuma gömülmüş ve neredeyse kumun rengini almış bir başka balık türü, kırmızıdan sarıya rengarenk mercanlar, siyah dikenleri ve merkezinde parlayan mavi-turuncu yuvarlak bölgesiyle devasa deniz kestaneleri, gökkuşağı renkli balıklar.. Suyun altı bir panayır alanı gibi. Yerli rehberin dediğine göre köpek balığı görmek de mümkünmüş; fakat şnorkelle dalış yaptığımız yerde böyle bir imkan olmadı.

Fotoğraf: Dan Paymar, ayrıntılar için: http://danielpaymar.com/tag/tioman-island/

Sözün özü Tioman kafanıza hindistan cevizi düşmesi (Newton'ın kafasına düşen elma etkisi yapar mı bilinmez), karşınıza monitör kertenkelesi yahut bir daldan ötekine atlayan sincap ya da maymunun çıkması ve akvaryum gibi deniziyle sizi şaşırtması muhtemel bir ada. Futuyma'nın Evrim kitabının içinde dolaşıyor gibi hissetmeniz de bir diğer olasılık.

Kaynakça:

IUCN Red List (Ekim, 2013)

2. American Museum of Natural History (Ekim, 2013)

3. Kar amacı gütmeyen, türlerin kayıt altına alınmasında aracı websitesi (Ekim, 2013)

+ Yorum bulunmuyor

Yorum yap