Şempanzelerde adalet duygusu

Bir varmış, bir yokmuş. İşte şempanzelerdeki adalet duygusunun akıbeti de böyle. Bir araştırmacı var diyor, diğeri yok. Bu hafta National Geographic’te çıkan habere göre en son yapılan araştırma var olduğunu söylüyor. Peki bunu nasıl anlıyorlar?

İnsanlardaki adalet duygusunun köklerini anlamak amacıyla ya çocuklar ya da maymunlarda yapılan bu testler hep aynı mantıkla çalışır aslen. Ültimatom Oyunu denen bir psikolojik oyun oynanır denekle. Kısaca şöyle anlatayım: biri gelir pek lezzetli kokan kekinin bir kısmını size teklif eder. Eğer adalet duygusu yoksa oldukça küçük bir parça teklif edecektir. Sizin de adalet duygunuz yoksa ne kabul edilse alırsınız, görgüymüş, nezaketmiş pek takılmazsınız. Öte yandan iki tarafın da adalet duygusu gelişkinse bir taraf kekinin yarısına yakınını teklif edecek öbür taraf da daha az bir teklifi kabalık olarak niteleyecektir. İnsanlar genelde yüzde 20’den az teklif edildiğinde almıyorlarmış. Amerika’nın Georgia State Üniversitesi’nden Darby Proctor’un yaptığı araştırmaya göre şempanzeler de bu konuda bizden farklı değilmiş.

Bu ve bunun gibi sonuçlar bizlere adalet duygusunun insandan önce de var olduğunu gösterir. Ancak sorun şu ki bu konuda araştırmacılar arasında büyük fikir ayrılıkları var. Bir kısım, şempanzelerin önlerine ne konulursa aldığını ileri sürüyor. Öte yandan ünlü biyolog Franz de Waal’e göre şempanzelerin kardeş ırkı bonoboların adalet duygusu öylesine gelişmiş ki sırf kendilerine az pay verildiğinde değil başka bonoboların hakkı yendiğinde de bunu protesto ediyorlar. Kimin doğru olduğunu zaman gösterecek ama ben de Waal’ın çok yerinde bulduğum bir önerisiyle bitirmek istiyorum yazımı: deneyi tasarlarken hayvanı insanmış gibi değil kendini hayvanmış gibi düşün. Soruyu yanlış sorarsan cevabın doğru olmayacağı garantidir.

 

Kaynak: http://phenomena.nationalgeographic.com/

2 Comments

Yorum yap
  1. 1
    ayşe

    :)) benim huy,bende verirken yarısına kadar hesaplar verirdim, alırken de az alırdım tabi etrafımdakilerce acayip karşılanırdı ve davranışları farklılaşırdı anlayamazdım sonra sorunlar oluşturunca uzak durdum, neyse ki benden sonra yetişen nesille alma, verme davranışı hoş

  2. 2
    siyamend turan

    ya ben bu konuda net bir yargıya varamadım çünkü deney koşularından bahsedilmemiş.Anlaşılsığı kadarrıyla besinle yapılan bir deneydir.örneğin bu şempazelerden biri aç diğeri tok ise,belki de yiyeceğinin bir kısmını paylaşma isteğinde olan öteki şempaze ilerde kendisininde aç olabileceğinin bilincinde olduğundan paylaşıyordur ki bu basit bir kendi geleceğini düşünmedir yani çıkarcılıktır ki böyle davranışlar bazı hayvanlarda var.veya ikisi aç ise yiyeceğini paylaşma eğiliminde olmazlar .son olarak da ikisi de eşit olarak aynı yiyeceğe sahipse birbirlerine zaten ihtiyaç olmazlar dolayısıyla yiyeceklerini paylaşma gerek duymazlar.yok eğer her birinin farklı yiyeceği varsa ve paylaşıyorlarsa bu ahlakla ilgili olan bir şey değildir. Yine bonoboların besin paylaşımına tepkilerinin nedeni ise ahlakla ilgili olmayabilir sırf ileride kendilerinin de başlarına gelmesini önleme girişimi de olabilir

+ Leave a Comment