Organik bileşiklerin spektrometrik incelenmesi

Silverstein ve Webster'in sekiz baskı yapmış ünlü spektrometri kitabını tanıtıyoruz.

Silverstein ve Webster’in kült kitabı “Spectrometric Identification of Organic Compounds” isimli eseri sizlere tanıtacağım bugün. Kitabın ilk baskısı 1963 yılında yapılmış. Silverstein ve Bassler’in ilk baskıya yazdıkları önsözde, 1962 sonbahar sömestresinde doktora öğrencileri ve endüstride çalışan kimyagerlerin ihtiyaç duyduğu bir dersi yerine getirmek amacıyla bir süredir ellerinde toplanmış olan spektroskopik verilerin değerlendirilmesi için bir ders oluşturdukları yazmaktadır. Perkin-Elmer ve Stanford Araştırma Enstitüsü bu ilk baskıya sponsor olarak büyük bir hizmet gerçekleştirmiş ve yazarlara bu baskıya kadar gelme cesaretini ve şevkini aşılamışlar.

Burada anlatacağım baskı altıncısı, şu anda sekizincisini piyasadan bulabilmeniz mümkün. Altıncı baskının basım yılı 1998 yılı gözüküyor, benim bu kitabı aldığım yıl da 2001 idi. Gerçekten o zaman bu kitabı anlayacak seviyede olmadığımı anlıyorum, şu anda yeni yeni değer kazanıyor. Dolayısı ile lisans seviyesini bitirmek üzere olan kimyacıların yararlanacağı “efsane kitap”lardan biri olması nedeniyle incelemeye değer düşüncesindeyim. Kitabın her baskısında, bir önceki baskıda güncelliğini kaybeden bölümlerin yerine yenisi eklenmekte, gelişen spektrometrik yöntemlere birkaç bölüm ayrılarak ağırlığı artırılmakta ve görsel kalitenin güzelleştirilmesine çalışılmaktadır.

Kitabın birinci bölümü tamamen diğer bölümlerin açıklaması olacak şekilde ve sadece bir sayfa olarak tasarlanmış. İkinci bölüme geçtiğimizde kütle spektrometrisi ile karşılaşıyoruz. Burada kütle spektrometrisinin prensibi, kullanılan cihaz ve yöntemler, kütle spektrumunun tanıtılması, molekül formülünün bulunması, molekül iyon pikinin tanınması yöntemlerine değinildikten sonra, molekül formülünün hidrojen yetersizliğini açıklamakta kullanılması, bölünme, yeniden düzenlenme ve türevlenme olayları anlatılmış. Bu bölümün belkemiği olan kütle spektrum örnekleri de 25 sayfa boyunca devam ederek büyük bir veritabanı oluşmasını sağlamakta. İkinci önemli olay da kütle spektrometrisinin olmazsa olmaz şartı olan kütle formüllerinin verilmesi.

Üçüncü bölüm olan kızılötesi spektrometrisinde, yine teori ve cihazdan sonra, önemli bir konu olan örnek işleme yöntemleri anlatılmış. Spektrumların yorumlanmasından sonra organik moleküllerin karakteristik soğurma bölgeleri verilerek bitirilmiş. Bitirilmiş dediğime bakmayın, tam 28 sayfa süren dev bir bölüm daha bitti ve kitabın 109.sayfasına geldik bile. Ekler kısmında, kızılötesi spektrometrisi için önemli konular olan çözücü ve pasta yağlarının geçirgen bölgeleri, yaygın laboratuvar malzemelerinin spektrumları (bunlar kullanıldığı takdirde çıkartılması gereken bölgeler açısından önemli), karakteristik grup soğurmaları, alkenler, fosforlu bileşikler ve heterohalkalı sistemlerin soğurma yerleri verilmiş. Kimyada son derece önemli bir yer kaplayan nükleer manyetik rezonans spektrometrisi, kitabın dördüncü ve diğer bütün bölümlerini kapsamakta.

Dördüncü bölümde proton NMR, beşinci bölümde karbon-13 NMR anlatılmış, altıncı bölümde korelasyon NMR spektrometrisi ve yenidci bölümde de diğer önemli çekirdeklerin spektrometrisine değinilmiş. Dördüncü bölümdeki proton NMR kısmında, NMR olayının derin teorisi, örnek işleme, kimyasal kayma, basit spin eşleşmesi, oksijenli, azotlu ve kükürtlü yapılarda protonların kayma biçimleri, klor, brom veya iyot çekirdekleri üzerinde veya yakınındaki durumlardan sonra, protonların diğer önemli çekirdeklerle eşleşmesi incelenmiş. Kimyasal kayma eşdeğerliliği gibi önemli bir konuya güzel bir bakış açısı getirilmiş (simetri olayları, yerdeğiştirme olayları ve iç dönüşüm mekanizması ile açıklama yapılmış). Manyetik eşdeğerlilik, üç eşleşme sabiti veren sabit sistemler, açık zincirli sistemlerde eşleşme, kirallik, aynı atom veya bitişik atomlar üzerinde eşleşme, uzun mesafede eşleşme, spin eşsizleştirmesi, NOE etkisi, kaydırma reaktifleri, birinci mertebeden spektrumların çözümü konuları işlenmiş. Bundan sonra verilen ekler kısmında da, çok rastlanan gruplara ait kayma değerleri, sıkça kullanılan döterolanmış çözücülerin kimyasal kaymaları ve çeşitli çekirdeklerin özelliklerine değinilmiş.

Beşinci bölüm olan karbon-13 NMR spektrometrisi, yine proton NMR’da olduğu gibi pik tanıma yöntemleri, kimyasal sınıflar ve kaymalar kısımlarını içermekte, bunun yanında, J değerleri, DEPT spektrumu, ve kantitatif analiz olanakları anlatılmıış. Yine ekler kısmında sıkça kullanılan çözücüler için bilgi ve çeşitli bileşik sınıfları için karakteristik pik konumları ve çeşitli doğal ürünler için spektrumlar verilmiş.

Altıncı bölümde korelasyon NMR spektrometrisinin ne olduğu anlatıldıktan sonra 1H-1H COSY, çift kuantum süzmeli 1H-1H COSY, 1H-13C (HETCOR), proton tespitli HETCOR (HMQC), proton tespitli uzun mesafeli 1H-13C heteronükleer korelasyon yöntemi olan HMBC, 13C-13C korelasyonu olan INADEQUATE, yataylaştırılmış uyumlu transfer (TOCSY) ve gdaryan alan NMR tekniklerinden bahsedilmiş. Yedinci ve son kısımda, diğer önemli çekirdeklerin spektrometrisine değinilmiş. Burada, en çok rastlanan çekirdekler olan 15N, 19F, 24Si ve 31P NMR spektrumlarının karakteristik özellikleri verilmiş. Bölüm 8 ve 9 esasen soru çözümü için hazırlanmış olup pek çok üniversitede sınav sorularının bu kitaptan hazırlandığını gördüm; bu bilgi pek çoğunuz için bu kitabın ne kadar kaliteli olduğunu anlatır sanıyorum. Toparlamak gerekirse, lisans seviyesini bitirmek üzere olan her kimyagerin ve özellikle her organik kimya uzmanının kütüphanesinde bulunması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum.

Yararlanılan kaynak : John Wiley & Sons, Inc.; ISBN: 0-471-13457-0

Kategoriler

+ Yorum bulunmuyor

Yorum yap