Genom-düzeyinde bağlantı analizi: Bilinmeyen genetik rahatsızlıklarda doğumöncesi tanı yöntemi

Genom*-düzeyinde bağlantı analizi (Genome-wide linkage analysis, GWA)** kalıtılan hastalıkların takibi için güçlü bir yöntem. Ekim 2012’de European Journal of Human Genetics’te yayımlanan çalışmaya kadar genetik hastalıkların doğumöncesi tanısında bu yöntem kullanılmadı. Bu çalışmada, zeka geriliği sendromuna sahip bir ailede GWA kullanılarak, hastalığa sebep olan kromozom bölgesi tespit edildi.

Birinci dereceden kuzen olan anne-babanın 5 çocuğundan 3’ü bilinmeyen bir nedenle aynı dış görünüş (fenotip) özellikleri sergiliyorlar, motor gelişimi ve zekalarında gerilik var ve konuşma yetileri zayıf.

Şekil 1: a) Sırasıyla 20, 12 ve 8 yaşlarındaki (soldan sağa 784, 787, 788) hasta çocuklarda karakteristik yüz görünümü. b) Doğumöncesinde yapılan genom düzeyinde analiz sonucunda doğurulmasına karar verilen sağlıklı oğlan çocuğu. Yürüme ve konuşmaya 16 aylıkken başladı ve zeka ve motor gelişimi normal.

Çocuklarda hastalığın aşamaları

Hasta çocuklar doğduklarında anormal durum gözlenmedi, ultrasonda tanı mümkün değildi. İlk hasta çocukta (784 numara), anne doğumdan sonraki 6. ayda ilerleyen mikrosefali (baş ve beynin anormal derecede küçük olması) ve motor hareketlerinde gerilik gözledi. Çocukların ikisinde sinir-kas gelişiminde geriliğe sebep olan hipotoni (anormal derecede düşük kas tonusu), 3 çocukta da iki yaşlarındayken ilk nöbet ve otoagresif davranış gözlendi, destek almadan oturmaları ilk olarak 4 yaşlarındayken mümkün oldu ve hasta çocuklardan biri 14 yaşında yürümeye başladı. Hiçbiri sözlü iletişimi sağlayamadı.

Çekinik (resesif) hastalıklarda klinik genetikçiler hastalığa sahip çocuğu olan ailelerin bir sonraki çocuğunun hastalık taşıma riskini %25 (0.25) olarak verebiliyor. Aileler için bu oran çok yüksek ve birçoğu %75 olasılıkla sağlıklı bir çocuğa sahip olabilecekken gebeliği sonlandırma kararı alıyor. Bu çalışmadaki ailedeki anne de planlanmamış gebelik sonrası beşinci çocuğuna hamileliğinin 9. haftasında çocuğunu aldırmak istiyor.

Çalışmada hastanın onayıyla kan örnekleri ve doku biyopsisi alındıktan sonra, hastanın kanından, fibroblastlarından ve birkaç başka dokusundan genomik DNA elde ediliyor. Genom düzeyinde çeşitliliklere (örn. tek nükleotit polimorfizmleri) bakılıyor ve yüksek verimli genotip analizi ile birkaç gün içinde hastalıkla bağlantılı kromozom bölgesi tespit ediliyor. Hastalığın tam genetik nedeni bilinemese de, bu çalışma ile fetüste hastalık riskinin olmadığı ortaya çıkarılıyor ve böylece aile gebeliğe son vermekten vazgeçiyor.

Bu çalışmadaki nedeni bilinemeyen kalıtılan hastalık için genetik bağlantı analizinin yapılmasının önemi açık. Bu analiz, birçok kalıtılan hastalık için doğumöncesinde yapılabilir, böylece birçok aile için daha iyi genetik danışmanlık söz konusu olabilir. Çalışmada ayrıca bu yöntemin klinik kullanımı olduğu ve klinik laboratuvarlarda uygulanması da öneriliyor.

*Genom: Bir hücre ya da canlıdaki tüm DNA dizilerinin toplamı. Çekirdek genomu ile mitokondri ve plastitlerdeki gibi organel genomu arasında bir ayrım yapılabilir.

*Genom-düzeyinde bağlantı analizi: Genetik hastalıkların araştırılmasında, farklı bireylerde ortak genetik değişkenlerin incelenmesine dayanır. Bir değişkenin herhangi bir özellikle ilgisi olup olmadığına bakılır.

 

Kaynakça: Arélin, M., Schulze, B., Müller-Myhsok, B., et al., Genome-wide linkage analysis is a powerful prenatal diagnostic tool in families with unknown genetic defects, European Journal of Human Genetics (2013) 21, 367–372.

+ Yorum bulunmuyor

Yorum yap