2004 – Kuzey Kore'de cep telefonları yasaklandı.
1993 – Eritre, Etiyopya'dan bağımsızlığını kazandı.
1976 – Londra'dan Washington, D.C.'ye ilk Concorde seferi başladı.
1956 – İlk Eurovision Şarkı Yarışması, İsviçre'nin Lugano kentinde düzenlendi. 7 ülkenin katıldığı yarışmayı evsahibi İsviçre'nin şarkısı kazandı.
1940 – Igor Sikorsky ilk başarılı tek rotorlu helikopter uçuşunu gerçekleştirdi.
1921 – Mustafa Kemal Paşa'ya suikast için Ankara'ya geldiği kanıtlanan İngiliz casusu Mustafa Sagir idam edildi.
1844 – ABD'li mucit Samuel Morse, ABD Senatosu üyelerinin hazır bulunduğu bir deneyle ABD Kongre binasından Baltimore'da bir tren istasyonuna kendi icadı olan mors alfabesiyle ilk mesajı gönderdi.

-
 

Yıllardır akıllı telefonların kapı kilitlerini açması için yapılan girişimleri gördük ve Kevo Iphone Kumandalı Kapı Kilidi, evin vazgeçilmez bir öğesi olması için bütün gerekli donanımlara sahip.

Geçmişte önemli bir role sahip bazı ürünler gibi Kevo da ilk olarak ABC’nin The Shark Tank’ında tanıtıldı ve o zamandan beri Kwikset’teki ekip tarafından yürütülüyor. Artık alışılagelmiş anahtarları kullanmayı unutun. Iphone’unuz cebinizde dursun, kapıya yürüyün, kilide parmağınızı koyun ve evinizin içindesiniz.  Kilidin etrafındaki halka Bluetooth aracılığıyla Iphone’nunuz ile iletişim haline geçiyor.

Aile ve arkadaşlara elektronik anahtarlar gönderme seçeneğine (bu daha sonra silinebiliyor) sahip bir anahtarlık da diğer hoş özelliklerden biri.

Ürünü, önümüzdeki yaz 250$ civarında perakende satış noktalarında görebiliriz.

Kaynak: hiconsumption.com

Oxford Üniversitesi'nde çalışan David Smith ve arkadaşları rasgele hale getirilmiş kontrollü şahitler kullanarak, artan bunama riskine sahip olduğu şekilde sınıflandırılan ılımlı bilişsel bozukluğa sahip ileri yaştaki insanların beyin sağlığı üzerine B vitaminlerinin uzun vadeli etkilerini test etti. Sonuçlara göre B vitamini almış kişilerin beyninin plasebo verilmiş kimselere oranla iki yıllık bir dönem boyunca daha az büzülmeye uğradığını ve özellikle Alzheimer hastalığına maruz kalan gri madde bölgesinde daha az atrofi görüldüğünü buldular.

Araştırma grubu katkıların etkin bir şekilde kandaki homosistein derişimini düşürdüğünü gösterdi, homosisteinin yüksek olması Alzheimer hastalığı ile ve bilişsel bozukluklar ile ilişkilendiriliyor.

Çalışma Alzheimer hastalığının genetik olmayan yönlerine değinmenin daha iyi tedavi olasılıklarını tanımlayabileceğini önermektedir. Alzheimer bunamanın en yaygın sebebidir ve dünya çapında 25 milyondan fazla hasta bulunmaktadır. Potansiyel pek çok tedavi yakın dönem klinik denemelerde başarısızlığa uğramıştır.

Kaynaklar

http://www.rsc.org/chemistryworld/2013/05/b-vitamins-slow-alzheimers-dementia

G Douaud et al, Proc. Natl. Acad. Sci., USA, 2013, DOI: 10.1073/pnas.1301816110 

1990 – Kuzey ve Güney Yemen birleşti.
1988 – Galatasaraylı futbolcu Tanju Çolak ligde attığı 39 golle Metin Oktay'ın 38 gollük rekorunu kırdı.
1963 – AC Milan Şampiyon Kulüpler Kupası'nı kazandı.
1950 – İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanlığı süresinin bitmesi, Celâl Bayar'ın cumhurbaşkanı seçilmesi.
 

Kök hücreler diğer hücrelerden iki önemli özellikleriyle ayrılırlar. Bunlardan birincisi, hücre bölünmesiyle kendilerini yenileyebilme özelliğine sahip öznelleşmemiş hücreler olmaları; ikincisi ise bazı spesifik fizyolojik veya deneysel koşullar altında doku veya organa özgü, özelleşmiş hücrelere dönüşebilmeleridir. Bağırsak ve kemik iliği gibi bazı kısımlarda bulunan kök hücreler hasarlı veya yıpranmış hücrelerin devamlılığını sağlayabilmek adına düzenli olarak bölünürler. Pankreas ve kalp gibi bazı diğer organlarda ise özel durumlarda bölünmeleri gözlemlenir.

Bilim adamları yakın zamana kadar hayvan ve insandan elde ettikleri başlıca iki tip kök hücreyle çalışmalarını sürdürdü: embriyonik kök hücreler ve embriyonik olmayan, somatik veya yetişkin kök hücreleri. 2006 yılında ise araştırmacılar bazı insan hücrelerinin yeniden programlanmasıyla 'indüklenmiş pluripotent kök hücre (iPS hücresi)' denen hücreler oluşturdular.

Kök hücreler pek çok açıdan canlı organizmalar için önem taşır. Embriyonun blastosit denilen 3 ila 5 günlük evresinde iç kısımda bulunan hücreler tüm özelleşmiş vücut hücrelerinin ve organların oluşumuna olanak sağlar. Kemik iliği, kas, beyin gibi bazı dokularda bulunan yetişkin kök hücreleri ise zamanla yıpranan ve kaybolan bazı hücrelerin yenileriyle değiştirilmesini sağlar.

Rejeneratif özelliklerinin yanısıra kök hücreler, diyabet ve kalp rahatsızlıkları gibi fonksiyonel bozuklukların tedavisi için de yeni olanaklar sağlıyor; fakat hücre bazlı rejeneratif terapilerin uygulanabilmesi için laboratuvar ortamında ve klinik olarak çalışmaların ilerletilmesi gerekiyor.

Kök hücre araştırmaları, organizmanın tek hücreden nasıl geliştiği ve hasarlı hücrelerin nasıl sağlıklı olanlarla değiştirildiği konusunda daha fazla bilgi edinebilmek adına sürerken; kök hücre teknolojisi günümüzde özellikle yeni ilaçları test etmek ve model sistemler oluşturmak için kullanılıyor.

Kök hücreleri diğer hücrelerden ayıran nedir?

Tüm kök hücreler başlıca üç niteliğe sahiptir: Yıllarca bölünmelerini sürdürebilir ve kendilerini yenileyebilirler, özelleşmiş hücreler değillerdir, özelleşmiş hücrelerin oluşumunu sağlarlar.

Normal şartlar altında kendilerini yenileme yetenekleri olmayan kas, kan ya da sinir hücrelerinin aksine kök hücreler kendilerini pek çok sefer eşleyebilir ya da çoğaltabilirler. Bir grup kök hücre aylar sonunda kendini eşleyerek milyonlarca yeni hücrenin oluşumunu sağlayabilir. Araştırmacılar, kök hücrelerin uzun süre kendilerini yenileyebilme özelliği konusunda başlıca; embriyonik kök hücreler farklılaşmadan bir yıl ya da daha fazla süre bölünebilirken çoğu embriyonik olmayan kök hücrenin bunu neden başaramadığını ve canlı organizmalarda kök hücre çoğalmasının, eşlenmesininin hangi faktörler tarafından düzenlendiğini anlamaya çalışıyor. Bu soruların cevaplanması; normal embriyonik gelişim ve kansere yol açan ölçüsüz hücre bölünmesi sırasında proliferasyonun nasıl olduğunun, daha etkin embriyonik ve embriyonik olmayan kök hücrelerin nasıl üretilebileceğinin anlaşılmasını sağlayabilir.

Kök hücrelerin bir diğer temel özelliği ise özelleşmiş fonksiyonlar sağlayan dokulara özgü yapılar içermemesidir. Örneğin kök hücreler, kalp kası hücreleri gibi, komşu hücrelerle iş birliği yaparak vücutta kan pompalanmasını sağlayamaz ya da alyuvarlar olarak da bilinen kırmızı kan hücreleri gibi kanda oksijen molekülleri taşıyamazlar. Ancak bu özelleşmiş hücrelerin oluşumunu sağlayabilirler.

Fonksiyonel olarak özelleşmemiş kök hücrelerin, özelleşmiş hücrelere dönüşümüne farklılaşma denir. Farklılaşma sırasında kök hücreler, hücrenin kendisinden ve çevresinden gelen tetikleyici sinyallerle aşama aşama özelleşirler. İçsel sinyaller sahip olduğu bazı genlerin ifadeleriyle gerçekleşirken dışsal sinyaller başka hücreler tarafından yayılan kimyasallar, komşu hücrelerle temas ve mikro çevredeki bazı moleküller aracılığıyla olur. Farklılaşma sürecinde etkili olan bu içsel ve dışsal sinyallerin kök hücre türleri arasındaki benzerlikleri ve farklılıklarının derinlemesine anlaşılması, araştırmacıların laboratuvar ortamında kök hücre farklılaşmasını nasıl kontrol edebilecekleriyle ilgili yeni yollar geliştirmesini sağlayabilir ki bu sayede hücre bazlı terapilerin gelişimi desteklenebilir.

Yetişkin kök hücreleri genelde bulundukları dokuya özgü hücrelerin oluşumuna olanak verir. Örneğin, kan hücrelerinin oluşumunu sağlayan ve kemik iliğinde bulunan hematopoetik kök hücrelerin beyindeki sinir hücreleri gibi oldukça farklı bir dokuya ait hücrelerin oluşumundan sorumlu olmadığı kabul edilir; fakat son yıllarda yapılan bazı çalışmalar aksinin de olabileceğine dair kanıtlar sunmuştur.

Embriyonik kök hücre nedir?

Embriyonik kök hücreler isimlerinden de anlaşılacağı üzere embriyo bazlı hücrelerdir. Embriyonun erken evrelerinden biri olan blastositte morulanın ortasında kümelenmiş halde bulunan hücrelerden elde edilir. Çoğu embriyonik kök hücre laboratuvar ortamında (in vitro) döllendirilmiş yumurta hücrelerinden elde edilir ve donörün izni dahilinde kullanılır. Bunlar bir kadının vücudunda döllenmiş yumurtalardan elde edilmez.

Yetişkin kök hücresi nedir?

Yetişkin kök hücreleri, doku ve organlarda bulunan, kendilerini yenileme ve bazı ya da tüm ana hücre tiplerine dönüşebilme yeteneğine sahip henüz farklılaşmamış hücrelerdir. Bu kök hücrelerin temel görevi canlı organizmalarda bulundukları dokunun devamlılığı ve yenilenmesini sağlamaktır. Yetişkin kök hücrelerine somatik kök hücreler de denir. Embriyonik kök hücrelerin aksine bazı olgunlaşmış dokulardaki yetişkin kök hücrelerinin kökeni tam olarak bilinmemektedir.

Araştırmacıların sanılandan daha fazla dokuda yetişkin kök hücre saptamasıyla kök hücrelerin transplantasyon için de kullanılabileceği düşüncesi ortaya çıktı. Aslında hematopoetik yani kan hücrelerinin oluşumunu sağlayan ve kemik iliğinde bulunan yetişkin kök hücreleri kırk yılı aşkın süredir transplant amacıyla kullanılmakta. Şimdiyse beyin ve kalp dokularında da bu tür kullanıma açık kök hücreler olduğu düşünülüyor. Eğer yetişkin kök hücrelerinin farklılaşması laboratuvar ortamında kontrol edilebilirse bu hücreler transplantasyon bazlı terapilerin temel ögesi olabilir.

Yetişkin kök hücrelerinin araştırılması yaklaşık elli yıl önce başladı. 1950'lerde araştırmacılar kemik iliğinde bulunan iki tip kök hücre keşfettiler; hematopoetik kök hücreler ve mezenkimal kök hücreler. 1960'larda sıçan beyninde, bölünen ve sonunda sinir hücrelerine dönüşen hücreleri barındıran iki bölge fark edildi. Bulgulara rağmen çoğu bilim adamı 1990'lara kadar beyinde yeni sinir hücresi oluşumu olamayacağını savunuyordu; artık beyinde astrosit, oligodendrosit ve nöronlara dönüşebilen kök hücreler olduğu biliniyor.

Canlı organizmada yetişkin kök hücreleri uzun bir süre boyunca bölünebilme yetisine sahiptir; ihtiyaç halinde karakteristik yapıya ve fonksiyonlara sahip doku hücrelerinin oluşumunu sağlarlar.

Hematopoetik kök hücreler bütün kan hücrelerine dönüşebilir. Bunlar; kırmızı kan hücreleri, T lenfositler, B lenfositler, doğal öldürücü hücreler, nötrofiller, basofiller, eozinofiller, monositler ve makrofajlardır.

Mezenkimal kök hücreler pek çok dokuda bulunur. Kemik iliğinde bulunanlar, kemik hücreleri olan osteoblastlar ve osteositler, kıkırdak hücreleri olan kondrositler, yağ hücreleri olan adipositler, kan formasyonunu düzenleyen stroma hücreleridir. Kemik iliği kaynaklı olan ve olmayan mezenkimal hücreler arasındaki fark ise henüz detaylı olarak bilinmemektedir.

Nöral kök hücreler beyindeki üç ana tip hücrenin oluşumunu sağlar. Bunlar; sinir hücreleri ile sinir hücresi olmayan astrositler ve oligodendrositlerdir.

Epitel kök hücreler gastrointestinal ya da diğer adıyla sindirim sisteminde bulunur ve soğurucu hücrelerin, goblet hücrelerinin, paneth hücrelerinin ve enteroendokrin hücrelerin oluşumunu destekler.

Deri kök hücreleri epidermisin bazal tabakasında ve kıl köklerinin dibinde bulunur. Epidermal kök hücreler derinin üst tabakasına yerleşerek koruyucu bir tabaka oluşturan keratinositlerin; foliküler kök hücreler kıl foliküllerinin ve epidermisin oluşumunda rol alır.

Embriyonik kök hücrelerin ve yetişkin kök hücrelerinin benzerlik ve farklılıkları nelerdir?

İnsan embriyonik ve yetişkin kök hücreleri, hücre bazlı rejeneratif terapilerde kullanımları açısından hem avantaj hem de dezavantajlara sahiptir. Aralarındaki temel fark ise oluşturdukları farklılaşmış hücre türevleri ve sayılarından ileri gelir. Embriyonik kök hücreler pluripotent özellikte olduğundan tüm tip vücut hücrelerine dönüşebilir; fakat yetişkin kök hücrelerinin farklılaşması daha sınırlıdır.

Embriyonik kök hücreler, yetişkin kök hücrelerine kıyasla laboratuvar ortamında daha kolay elde edilir. Yetişkin kök hücrelerinin saptanması ve izole edilmesi daha zordur, ayrıca bu hücrelerin hücre kültüründe çoğaltılması henüz yeterince başarılı olamamıştır. Hücre değişimi terapileri için fazla sayıda kök hücre kullanmak gerektiğinden bu büyük bir farklılık ve dezavantajdır.

Farklı olduklarına inanılan bir diğer konu ise transplantasyon sonrası kişinin bağışıklık sistemi reaksiyonudur. Embriyonik kök hücrelerin neden olacağı reaksiyon etik kurallar nedeniyle yeterince test edilemese de yetişkin kök hücreleri hastanın kendi hücresinin kültürde çoğaltılmasıyla üretildiği için bu hücrelerin daha az tepkiye yol açacağına inanılıyor. Kısaca bu yöntem sırasında, hastadan alınan hücre laboratuvar ortamında çoğaltılıyor, özel bir hücre tipine dönüşebilecek şekilde tasarlanıyor ve hastanın ilgili vücut dokusuna tekrar yerleştiriliyor. Hastanın kendi dokularından elde edilen kök hücreler, immün sistem tarafından daha az olasılıkla tehlike olarak algılanabilir ve reddedilebilir. Bu önemli bir avantajdır çünkü aksi takdirde kişi devamlı olarak immün reaksiyon baskılayıcı ilaçlar kullanmak zorunda kalabilir ve bu durum istenmeyen yan etkilere neden olabilir.

İndüklenmiş pluripotent kök hücre (iPS hücresi) nedir?

İndüklenmiş pluripotent kök hücreler genetik olarak embriyonik kök hücrelere benzer bir yapı kazanacak şekilde yeniden programlanmış yetişkin hücreleridir. Bu hücrelerin de aynı embriyonik kök hücreler gibi pluripotent özellikte olması beklense de klinik olarak aralarında önemli bir farklılık olup olmadığı henüz tam olarak bilinmemektedir. İPS hücrelerinin fare aracılığıyla ilk elde edilişi 2006 yılında; insan aracılığıyla ilk elde edilişi işi 2007 yılının sonlarına doğru rapor edilmiştir. Fare indüklenmiş pluripotent kök hücrelerinin, pluripotent kök hücrelere oldukça benzer özellikte olduğu gözlemlenmiştir. Bu benzerlik; oluşturulan hücrede kök hücre belirleyi proteinlerin ekspresyonu, üç germ tabakasının oluşumuna olan katkısı ve başlangıç evrelerinde olan fare embriyosuna hücrelerin yerleştirilmesi sonucu pek çok dokunun oluşumunda rol alması gibi belirleyici özelliklerle desteklenmiştir. İnsan iPS hücrelerinde de aynı farelerde olduğu gibi kök hücre belirleyici proteinlerin varlığı saptanmış ve bu hücrelerin üç germ tabakasını oluşturacak hücrelere dönüştüğü görülmüştür.

Daha fazla araştırma gerekli olsa da, iPS hücreleri şimdiden ilaç gelişimi ve hastalık modellemesi için kullanışlı bir araç olarak görülüyor. Bilim adamları iPS hücrelerinin transplantasyon amaçlı da kullanılabileceğini umut ediyor.

Virüsler, yetişkin hücresine yeniden programlama faktörlerinin aktarılması için taşıyıcı olarak kullanılıyor; fakat bu aktarımın insanda tedaviyi destekleyecek şekilde gerçekleştiğinden emin olmak için bir dizi kontrol ve test yapılması gerekiyor. Hayvanlarla yapılan araştırmalarda kök hücre faktörlerinin hücreye aktarımı için kullanılan virüslerin kansere yol açabileceği görüldü. Bu nedenle araştımacılar virüs kaynaklı olmayan aktarım stratejileri de geliştirdi. Bu gelişme, hücrelerin geri farklılaşmasına yönelik güçlü metotlar geliştirilmesine neden oldu: Kök hücrenin hangi spesifik hücreye dönüşeceğine dair olan ön bilgi değiştirilebiliyor. Bunların yanı sıra, iPS hücreleri kullanılarak elde edilen dokular hücre donörüyle oldukça uyumlu bir yapıya sahip olduğundan immün sistem reaksiyonlarına mahal vermeyeceği düşünülüyor. İPS hücrelerine yönelik strateji pluripotent kök hücrelerin oluşumunu sağlıyor ve bu oluşum hücrelerin tekrar programlanması ve hasarlı dokunun yerine kullanılması için oldukça umut vaat ediyor.

İnsan kök hücrelerinin kullanım alanları nelerdir?

İnsan kök hücreleri pek çok şekilde araştırma ve klinik amaçlı olarak kullanılabilir. İnsan embriyonik kök hücre araştırmaları, insanın gelişimi sürecinde meydana gelen olaylar dizisinin anlaşılmasına olanak sağladı. Bu çalışmaların birincil amacı farklılaşmamış kök hücrelerin nasıl dokuları ve organları oluşturan farklılaşmış ve özelleşmiş hücrelere dönüşebildiğiydi. Spesifik genler belirli zamanlarda aktif ve pasif hale geçerek bu farklılaşmanın temel düzenleyicisi rolünü üstleniyor. Kanser ve doğuştan olan kusurlar gibi bazı ciddi sağlık sorunlarının sebebinin ise normal dışı hücre bölünmesi ve farklılaşması olduğu biliniyor. Bu süreçlerin moleküler ve genetik detaylarının tamamen anlaşılmasıyla bu tip sağlık sorunlarının oluşumuna ve nasıl önleneceğine dair kök hücre tedavileri geliştirilebilecek.

İnsan kök hücreleri yeni ilaçların test edilmesi için de kullanılıyor. Yeni ilaçların güvenilir olup olmadığı pluripotent hücrelerin farklılaşmasıyla elde edilen hücreler üzerinde test ediliyor. Diğer hücre grupları da bu amaçla kullanılıyor. Örneğin tümör gelişimini durdurması beklenen ilaçlar kanserli hücre grupları kullanılarak kontrol ediliyor. Ancak yeni ilaçların kontrolünün en doğru şekilde yapılabilmesi için kullanılan örneklerin aynı koşullara sahip olması gerekli. Bu yüzden araştırmacıların, kök hücrelerin test edilecek belirli bir hücre tipine farklılaşmasını eksiksiz olarak kontrol ederek farklılaşmış hücrelerden oluşan saf bir popülasyon elde etmesi gerekiyor.

Kök hücrelerin en önemli potansiyel uygulamalarından biri ise hücre bazlı terapiler için kullanılabilecek hücre ve dokuların üretimini sağlayabilecek olması.

Günümüzde, bağışlanan organlar ve dokular işlevini yerine getiremeyen zarar görmüş doku ve organlarla değiştirilebiliyor. Ama uygun nakil sayısı ihtiyacın tamamını karşılayabilecek seviyeden oldukça uzak. Özgül hücrelere farklılaştırılan kök hücreler, hücre ve dokuların değiştirebilmesi için yenilenebilir bir kaynak sunuyor. Bu sayede Alzheimer, omurilik hasarları, felç, yanıklar, kalp rahatsızlıkları, şeker hastalığı ve romatoit artrit gibi pek çok rahatsızlığın önüne geçilmesi planlanmaktadır.

Kaynak makale: “Stem Cell Basics”, National Institutes of Health

1991 – Hindistan Başbakanı Rajiv Gandhi öldürüldü.
1927 – ABD'li havacı Charles Lindbergh, 'Sprit of St. Louis' adlı uçağıyla New York'tan Paris'e uçarak, Atlas Okyanusu'nu geçen ilk pilot oldu.
996 – III. Otto Kutsal Roma Germen İmparatorluğu tacını giydi.16 yaşındaki Otto 3 yaşından beri Almanya kralıydı.İmparatorluğu 6 sene sürdü.

İspanya, El Castillo'da bir mağarada bulunan yukarıdaki resimleri Neandertaller yapmış olabilir. Bu yıl içinde doğruluğu anlaşılacak bu iddiaya göre Neandertallerin de hayalgücü ve mecazi düşünme yeteneği bizden az değil. Aramızda sadece kültür farkı var.

Neandertallerin zihinsel yetenekleriyle ilgili tartışmalar aslında yıllardır sürüyor. Neandertaller, milattan önce 300.000 yıllarında Avrupa'ya gelmiş insana benzer bir türdü. İnsanlara göre daha kısa boylu, daha geniş vücutlara sahiptiler. Bir iddiaya göre soylarının tükenmesinin sebebi bu vücut tipinin çok enerjiye gereksinim duyması ve dolayısıyla enerji ve besin yetersizliğinden nufüslarının azalmasıydı. Neandertaller her ne kadar dış görünüş olarak insanı andırsalar da son 50 yıla kadar hep kaba mağara adamları olarak görülmüşlerdi. Son yıllarda bu fikir Neandertallerin de ölülerini gömdükleri, konuştukları, komplike araçlar yaptıkları ve hatta mağaralara sanat eserleri bıraktıkları iddialarıyla değişmeye başladı. Her ne kadar tüm bu iddilaların dayanak noktaları sağlam gibi dursa da bazı bilim adamları ikna olmamış durumda. Örneğin Avrupa'da bulunan Neandertallerin yapmış olduğu mezarların gerçekten dini sebeplerle mi yoksa mesela hayvanları uzak tutmak amacıyla mı yapıldığı hala tartışma konusu. Ya da avlanma araçlarının insanların araçlarının bir taklidi mi yoksa düşünülerek geliştirilmiş araçlar mı oldukları bir muamma. Kimi araştırmacı Neandertallerin de insanlar kadar zeki olduğunu söylemek için daha fazla somut kanıt gerektiğini söylerken kimisi de bu kadar kanıtın böyle bir yargıya varmak için yeterli olduğu kanaatinde. Bu araştırmacılardan en öne çıkanı, İspanya Barselona Üniversitesi'nin Katalan Araştırma Enstitüsü'nde çalışan antropolog Joao Zilhao'ya göre Neandertaller kesinlikle insanlar kadar gelişmiş bir zekaya sahipti: "Bana kalırsa başka kanıta ihtiyaç yok."

El Castillo'da bulunan resimlerin 40.800 yıllık olduğu düşünülüyordu. İnsanların İtalya civarına ilk gelişi 45.000 yıl önceye rastladığı için araştırmacılar, bunların da insanlara ait olduğunu düşünmüştü. Ancak son analizler eserlerin düşünülenden çok daha eski olduğunu ortaya koyuyor. Bu da eserlerin o tarihte zaten orada bulunan Neandertaller tarafından yapılmış olabileceğini akla getiriyor. Eğer bu iddia kanıtlanırsa, bu gerçekten Neandertallerin zihinsel olarak insana denk olduğunu gösterecek somut bir kanıt olacak, diyor İngiltere Doğa Tarihi Müzesi'nden Chris Stringer. Öte yandan geçen yıl yayımlanan Neandertal genomuna baktığımızda beyin işleyişiyle ilgili önemli genlerde aramızda farklar olduğu ortada diyerek de şüphelerini dile getiriyor.

Bakalım kim haklı, sonuçlar ne gösterecek. İnsanlar kedi, köpek, maymun olsun çoktan soyu tükenmiş bir tür olsun kendisi kadar zeki bir varlık olabileceğini düşünmekten hoşlanmıyorlar. Bu ne yazık ki bilim adamında da sokaktaki adamda da böyle. Kesin yargılarımızı değiştirebilecek miyiz bu sayede acaba?

Kaynakça: Old Masters, Tim Appenzeller, Nature, 2013

1983 – AIDS'e yol açan HIV Virüsünün keşfedilmesiyle ilgili ilk makaleler Science dergisinde Luc Montagnier ve Robert Gallo tarafından ayrı ayrı yayımlandı.
1980 – Quebec'te yapılan halk oylamasında, halkın %60'ı eyaletin Kanada'dan ayrılması ve bağımsız kalması yönünde meclise verilen teklifi reddetti.
1971 – Kısa adı TÜSİAD olan Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği kuruldu.
1964 – İstanbul Teknik Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi dışında, üniversite ve yüksek okullara girişte merkezi sınav sistemi getirildi.
1956 – ABD, uçaktan atılarak yapılan ilk hidrojen bombası denemesini Pasifik Okyanusu'nda bulunan Bikini Atolünde yaptı.
1955 – Karadeniz Teknik Üniversitesi, 6594 sayılı kanunla Trabzon'da kuruldu. KTÜ, Türkiye'nin İstanbul ve Ankara illeri dışında kurulan ilk üniversitesidir.
1932 – Amelia Earhart, Atlantik Okyanusu'nu uçakla tek başına ve hiç durmadan geçeceği yolculuğuna Newfoundland'dan başladı. Ertesi gün İrlanda'ya iniş yaptığında bunu başaran ilk kadın pilot ünvanını almış oldu.
1891 – Sinema tarihi: Thomas Edison'un kinetoscope adlı film gösterme cihazının bir prototipinin tanıtımı yapıldı.
1878 – II. Abdülhamit'i devirmek, Çırağan Sarayı'nda tutulan V. Murat'ı tahta çıkarmak amacıyla Çırağan baskınını düzenleyen gazeteci Ali Suavi öldürüldü.
1873 – ABD'de Levi Strauss ve Jacob Davis, bakır perçinlerin kullanıldığı ilk blue jean'in patentini aldılar.
1861 – Amerikan İç Savaşı: Kentucky eyaleti iç savaşta tarafsız olduğunu ilan etti. Bu tarafsızlığı 3 Eylülde Güney orduları eyalete girince sona erecektir ve Kentucky Kuzey'e katılacaktır.

1975 – ABD Senatosu, Türkiye'ye silah ambargosunun kaldırılmasını kararlaştırdı.
1884 – Ringling Kardeşler ABD Baraboo'da ilk sirklerini açtılar. 1919'da Barnum şirketiyle birleştiler.

Türkiye’den değerli bilim insanlarımız ile yaptığımız röportaj dizisinde bu kez konuğumuz Doç. Dr. Ayşegül Birand. Çocukluğu Türkiye’nin değişik coğrafyalarında geçen Birand, araştırmalarına da üç kıtayı sığdırabilmiş bir bilim kadını. Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde biyoloji lisans ve yüksek lisans derecelerinin ardından, Hint yarımadasındaki Doğu Himalayalar’da yağmur ormanlarında ağaçların üzerinde dolaşmış, türler keşfetmiş, ABD’de New Mexico Eyalet Üniversitesi'nde biyoloji doktorasını almış. Araştırmacı ruhu onu alageyiklerden etçil memelilere, oradan da kuşlara sürüklemiş. Şimdi de ODTÜ’de türleşme alanında matematik modellemeleri çalışıyor ve verdiği ezber bozan heyecanlı derslerle öğrencilerinin biyoloji, evrim ve ekoloji alanlarındaki açık soruları aramasını sağlıyor. Dilerseniz, Ayşegül Birand’ı kendi ağzından dinleyelim.

“Çocukluğum hep doğada geçti."

Bilgenur – Merhaba hocam. Öncelikle röportaj talebimi kabul ettiğiniz için Bilim.org adına teşekkür ediyorum. Kişisel hikâyenizden başlamak istiyorum. Çocukluğunuz ve gençliğiniz yaşamınızı, akademik hayatınızı, biyolojiye bakışınızı etkilemiş olmalı. Biraz bahseder misiniz?

Ayşegül Birand – Solucan yakalamaya çalışan, kuş peşinde koşan bir çocuk değildim ama çocukluğum hep doğada geçti. Babam Devlet Su İşlerinde (DSİ) çalışıyordu, dolayısıyla barajlarda büyüdüm. Uzun bir süre Manavgat, Antalya’da, bir süre Bafra Samsun’da, ortaokul yıllarımdan itibaren de Ankara’da yaşadık.  Ortaokula başlayana kadar hep sokakta olduğumdan, doğa benim için hep önemliydi. Aslında mimarlık istiyordum, çizimim ve matematiğim iyi olduğundan herkes de ona yönlendiriyordu. Mimarlığı severim ama kendimi ofiste çalışırken düşünemedim. Doğada olmalıyım, dışarılarda bir şeyler yapmalıyım diye düşündüğüm için de biyolojiyi seçtim.

Ailenizin etkisi oldu mu peki bu alana yönelmenizde?

Hayır, onlar ‘biyolojiyi seçme’ dediler, ‘biyolojiyi seçip ne yapacaksın, liselerde biyoloji öğretmeni mi olacaksın?’ Genelde o zaman öyleydi, herhangi bir bölüm okuyup liseye öğretmen oluyorsun. Mimarlığa yönlendirdiler ama biyolojiyi seçince de bir şey demediler.

“ODTÜ’yü seçmemin nedeni Sualtı Topluluğuydu.”

Lisans eğitiminiz Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) geçiyor. ODTÜ’yü seçmenizin sebebi neydi?

ODTÜ’yü seçmemin sebebi Sualtı Topluluğuydu (SAT) aslında. Yazıları çıkıyordu Cumhuriyet gazetesinde. Arkeolojik batık buluyorlardı. Aslında bir öğrenci grubu mu, bölüm ya da yüksek lisans programı mı emin olamıyordum ama onlara katılmak istedim. ODTÜ’yü seçmemin nedeni biyolojiden ziyade bu topluluktu. Biyoloji bölümünün moleküler biyoloji ağırlıklı olduğunu biliyordum, benim çalışmak isteyeceğim konularsa daha ziyade Hacettepe Üniversitesi’nde vardı.

Peki, ODTÜ’ye başladıktan sonra katıldınız mı Sualtı Topluluğu ve başka öğrenci topluluklarına?

Evet, katıldım. Lisans boyunca ve sonra da yıllarca SAT’ta aktiftim, Dağcılık ve Kış Sporları Kolu (DKSK)’nda da bir süre mukavemet kayak eğitimine katıldım.

Biyolojiyi okurken dört yıllık lisans döneminizde kafanızda oluşan, çalışmak istediğiniz bir konu/alan oldu mu?

Hep dışarıda olma isteğimi SAT karşılıyordu ama derslerim çok da iyi değildi, ortalama bir öğrenciydim; çünkü bölümün moleküler kısmını çok sevmedim. Onu sevmeyerek girmiştim bölüme, lisede de biyoloji seçmeli olduğu halde seçmezdim. Lisansın son sınıfında Can (Bilgin) hoca bölüme başladı, onun açtığı Hayvan Çeşitliliği, Sargun (Tont) hocanın açtığı Ekoloji, Meryem (Beklioğlu) hocanın açtığı Tatlısu Ekolojisi gibi dersler çok ilgimi çekti. Son sene istediğim dersleri alabilince not ortalamam hemen yükseldi, dersler de keyifli geçmeye başladı. Sonra Can hoca ile çalışmak için kaldım yüksek lisansta.

Yüksek lisansta hangi konuda çalıştınız?

Düzlerçamı Milli Parkı'nda (Antalya) yabani olarak az sayıda kalmış alageyik popülâsyonunu çalışacaktık. Arazi çalışmalarında uzun süre geyik göremedik. Sonra ben bir burs kazandım, bir yıllığına Hindistan’a gittim. Orada etçillerin dışkısını çalışan bir araştırmacı vardı, dışkılara bakarak hayvanların beslenmesini, habitat (yaşam alanı) kullanımını, vs. anlayabiliyorsunuz.  Döndükten sonra tez çalışmamın konusunu etçillere çevirdik böylece.

Hindistan’da arazi tecrübesi edindiniz, Doğa Koruma Vakfı (Nature Conservation Foundation) ve Hindistan Yaban Hayat Enstitüsünde (Wildlife Institute of India) araştırmalarınızı yürüttünüz. Atlas dergisinde de yazılar yazdınız o dönem. Nasıl çalışmalar yaptınız, biraz bahseder misiniz?

Milli Eğitim Bakanlığı kültürel değişim programı adı altında çok değişik ülkelere burs veriyordu. Bir liste yayımlanmıştı, içinde Çin, Hindistan, İsrail gibi ülkeler vardı. Hindistan’ı ilginç buluyordum, Afrika’dan bir seçenek olsa onu da seçebilirdim ama kaplanlar, arazi çalışmaları ile ilgili şeyler duyduğum için Hindistan’ı ayrıca merak ediyordum. Bursu kazandım ve yüksek lisansı dondurup gittim. Hindistan’ın kendi listesi vardı, çalışabileceğim yerler için. Yazışmalar başladı ama uzun süre hiç haber gelmedi. Bürokrasi Türkiye’de bir birim ise, Hindistan’da yüz birim. Mart’ta başvurmuştum, Temmuz gibi mektup geldi, enstitü kabul etmiş, Ağustos’ta da orada olmam isteniyor! Apar topar gittim. Bir sene boyunca oradaki yüksek lisans öğrencilerinin arazi çalışmalarına katıldım. Enstitünün Hindistan’ın her tarafında araştırmaları ve arazi istasyonu vardı, çoğu milli parkını gezdim böylece. Derslere katıldım, bir yerde 3,5 ay kaldım, orada geyiklerle ilgili çalıştım, kesit (ing. transect) çalışmaları (y.n. bir bölgedeki organizma çeşitliliğini anlamak için belirli aralıklarla bölge işaretlenir ve örnek alınır) yaptık. O zaman fark ettim ki Düzlerçamı’nda geyik çalışmamız çok zor, çünkü hem az sayıdalar, hem de çok korkmuşlar, ortaya çıkmıyorlar. Sadece dışkı çalışma imkânımız vardı.

Dışkıdan analiz yapıyoruz dediniz, oradan geyik popülâsyonuna dair ne gibi bilgiler çıkabiliyor?

Yüksek lisans tezimde daha ziyade etçil dışkısı çalıştım, yediklerini anlayabiliyor, biyokimyasal analiz yapabiliyorsunuz. DNA’sına ulaşılabiliyor canlının. Hindistan’dan dönünce geyik çalışamayacağımı anladım; çünkü az sayıda olduklarından bilgi toplamak çok zor.

“Doğu Himalayalar’da kuşlar üzerine çalışmaya başladım.”

Yüksek lisans sonrası neler yaptınız?

Etçillerle ilgili tezimi tamamladıktan sonra tekrar gittim Hindistan’a. O ara evlendim enstitüden bir arkadaşımla. Beraber Doğu Himalayalar ile ilgili bir proje yazdık. Bangladeş körfezine çok yakın olduğu için inanılmaz yağmur alıyor, deniz seviyesinden bir anda Himalayalar yükseliyor, bundan dolayı da bütün nemi tutan bir yer. Öyle ki, 26 ° Kuzey enlemlerinde tropikal yağmur ormanı bulunabiliyor orada, Türkiye’nin güneyinde olduğunu düşünsenize! Ders kitabından fırlamış bir yer gibi, biyoçeşitlilik çok fazla. Mesela milli parkın birinde 680 tane kuş türü var, Türkiye’nin tamamında 460 civarında bu rakam. Eski eşim yılan, kurbağa gibi sürüngenlerle çalışıyordu, ben de kuşlar üzerine çalışmaya başladım. 

Çalıştığınız bölgeden biraz daha ayrıntı verir misiniz?

Doğu Himalayalar’ın olduğu yer Bangladeş’in doğusunda kalıyor, orada yaklaşık 9 eyalet var ve Hindistan anakarasından bağımsız, özerk bölgeler bunlar. Anakarada yaşayan Hintliler bile oraya özel izinle giriyorlardı, o da sadece ziyaret için, uzun süre kalmalarına izin yok. Çünkü orada bölgeye özgü topluluklar, kabileler var. Kültürel olarak da Burma’ya daha yakın bir yer. Biyolojik ve kültürel çeşitliliği korumak için sıkı kuralları vardı, dolayısıyla yabancıların girmesi daha da zor.

Bürokratik olarak zorlu bir süreçti sizin için, başka ne gibi zorluklar yaşadınız?

Çok uzun yazışmalar sonucunda zar zor girebildik, onun dışında para bulmak bir meseleydi. Doğa Koruma Vakfı bizi araştırmacı olarak aldı, projeyle çok ilgilendiler. Zaten o bölgede çalışan 1-2 araştırmacıları daha vardı.

Proje sadece kuş çeşitliliğini kayıt altına almak üzerine miydi, yoksa başka canlıları da çalıştınız mı?

Sürüngen, amfibi (hem kara hem suda yaşayan canlı) ve kuş çeşitliliğini çalıştık. Çok az kişi girebildiği için çok uzun zamandır çeşitliliği belgeleme anlamında bir şey yapılmamış, hangi türler orada dağılım gösteriyor, bilinmiyordu.

Orada araştırma yapma fikri bir anda mı gelişti, nasıl oldu?

Eski eşim yüksek lisans tezini o bölgede bir milli parkta yapmıştı ve oradaki tür dağılımlarıyla çok ilgileniyordu. Ben de orayı görmek için iyi bir fırsat olabileceğini düşündüm. Ama kuşçu değildim ben, kuş çalışmamıştım hiç. 6-7 ay boyunca Hint Yarımadası’nın Kuşları (ing. Birds of the Indian Subcontinent) kitabından satır satır kuşun kanadının şuradaki noktası, gagasının şu özelliği vs. diye öğrendim, türleri ayırt edebilmek için. 1200 kuş türü vardı, hiç kuş gözlemeden onları hep çalıştım kitaplardan. Kuramsal bilgiye sahip olduktan sonra nihayet kuş izlemeye çıkıp sonra da araziye gitmiştim. Sonra da aylarca elimizde dürbün.. Çok eğitici bir süreçti.  9 ay arazideydik, hiç dönmeden. 9 tane milli park gezdik, güzel bir çalışma çıkardık oradan.

Nerede konakladınız, hep çadırda mı kaldınız?

Çadır bile kurmuyorduk, çoğu zaman arazide yatıp kalkıyorduk. Her milli parkta neredeyse birer ay geçirdik. Hem para toplama, hem projeyi yazma, arazi süresi, hepsi çok uzun zamanımızı aldı.

Hindistan sonrası süreçte neler yaptınız?

Dönünce doktora tezi gibi bir şey çıktı ortaya. Çok fazla veri var, aylarca dönmemişiz, 9 aylık veriyi toparlamaya, mantıklı bir hale sokmaya çalıştık. Çok verimli ve güzel bir dönemdi. Eski eşim ABD’de doktoraya başladı, ben de gittim ve doktoraya başladım New Mexico Eyalet Üniversitesi’nde.

“Sadece kitaplar yoluyla biyolojiden zevk almak bana biraz zor gibi geliyor.”

Lisans ve yüksek lisansta biyoloji okuduktan ve yoğun arazi dönemlerinden sonra biraz alan değiştiriyor ve ekoloji ve evrimsel biyoloji konularının matematiksel modellemesi üzerine çalışmaya başlıyorsunuz. Bu nasıl oldu?

Arazi çalışması gerçekten çok keyifli, biyolojinin aslı orada dönüyor. Arazi şartlarını, biyoçeşitliliği görmeden, sadece kitaplar yoluyla biyolojiden zevk almak bana biraz zor gibi geliyor. Fakat şu da bir gerçek, kendinizi bir yere adamanız gerekiyor. Herhangi bir arazide sorduğunuz belirli bir soru için en az 5-10 sene durup veri toplamanız lazım. Kısa sürede sorulara cevap bulmak biraz güç. Arazi koşulları zor değil ama veri toplamak çok zor. Bir yerde o kadar uzun süre kalmayı istemedim, dolayısıyla tecrübemi kullanarak daha genel sorulara cevap bulabilmeyi istedim. Şu anda beni heyecanlandıran soruların çoğu arazi dönemlerime dayanıyor. Neden bu kadar tür çeşitliliği var sorusu ile türleşme çalışmaya başladım.

ABD’de özellikle New Mexico Eyalet Üniversitesi’nde (NMSU) doktora yapmayı neden istediniz?

Öncelikle bir konu seçmem gerekiyordu, o zaman hala tropikal ormanda kuşlarla çalışıyordum. Soru seçmem biraz zaman aldı, sonra türleşme çalışmak istediğime karar verdim ve bu alanda çalışan hocaları buldum. Benim hocam (Daniel Howard) NMSU’da çalışıyordu, çok makale yayımlamış, alanında bilinen biriydi. Türleşme konusunda çok araştırmalar yapmış, 1800’lerden beri bu alanda yapılan araştırma ve makaleleri okumuş, engin bir bilgisi vardı. Kabul edince onun yanına gittim. Beni çok serbest bıraktı, modelleme çalışmam için destekledi. Oradayken matematik bölümünde de yan dal yaptım, bölüm de çok destek oldu dersleri alabilmem, şartları sağlayabilmem için. Her şey çok denk geldi aslında.

Farkettiğim bir şey var, disiplinler arası çalışmışsınız hep, biyoloji var, matematik var, arazi çalışmaları ve ekoloji var. Türkiye’deki biyoloji eğitimi ise belki daha çok ezber ağırlıklı ve birçok öğrenci o yüzden uzaklaşıyor biyolojiden. Sizce biyoloji eğitimi Türkiye’de nasıl verilmeli?

O konu gerçekten sıkıntılı. Lisede seçmeli olan biyoloji dersini ezbere dayalı olduğu ve belki sadece tür listesi, sınıflandırması düzeyinde kaldığı için seçmemiştim, heyecan vermiyordu. Eğitim anlayışımızda değişiklik gerekiyor. Ben lisanstan mezun olurken de, ‘tamam ya her şey bulunmuş, her şeyi biliyoruz’ hissi vardı. O kadar çok bilgi var ki derste peşi sıra yüklenen. Bu bilgilerin sentezlemesi yapılmadığı gibi, bilmediğimiz şu kadar da şey var diye hiç söylenmiyordu. Zaten sistem de bilginin sana verilmesine, senin de onu hocaya geri vermene dayalı.

Ama bilgiyi analiz etme, başka çalışmalarla birleştirme, beyin fırtınası yapma gibi şeyler yok, öyle değil mi?

Bir de heyecan yok, bilinmeyenler de var, bunları da siz araştırın, bulun gibi bir söylem yok. Alan da veren de memnun, mezun oluyoruz böylelikle. Hâlbuki bilim dünyasında ne çeşitli tartışmalar var, belki bildiklerimizi çok alaşağı edecek şeyler değil ama bir heyecan var; fakat bu tartışmalar eğitimimize hiç yansımıyor. Dolayısıyla mezun olurken ansiklopedik bilgideki zaten bilinen şeyleri alıp geri verebiliyorsan notunu alıyorsun, yoksa alamıyorsun.

Mesela Hindistan’a dönecek olursak, oradaki çalışmalar sizi heyecanlandırmıştı, yeni türler de keşfetmiştiniz değil mi?

Evet, zaten ılıman bir iklimden giden bir insan için tropikal bölge çok heyecanlı.  Arazide çalışırken de fark ediyorsunuz, temelde tür sayısından dağılımına bilmediğimiz ne çok şey var ve sürekli yeni türler bulunuyor. Yeni tür bulmayı aklım almamıştı, bilmiyor muyuz zaten diye düşünmüştüm. Oysa gidilmeyen bir sürü yer var, belki milyonlarca tür var kayıt altına alınmamış. Dolayısıyla işin aktifliğini orada öğrendim.

Çalıştığınız o bölgeler tropikal de olduğu için biyoçeşitliliğin yoğun olduğu, sıcak noktalar. Peki, yaptığınız çalışmalar biyoçeşitliliğin korunmasına yönelik milli park yönetmeliklerinde bir değişime aracı oldu mu? Yoksa zaten korunuyor muydu o bölge?

Belli yerler milli park ilan edilmiş, bunun en önemli sebebi de oradaki kaplan popülâsyonunu korumanın amaçlanması. Mantıklı bir koruma yöntemi geliştirebilmek için bilgiye ihtiyaç var ve o bölgedeki tür çeşitliliği, dağılımı vs. önce de bahsettiğim gibi, çok da bilinmiyor. Bizim çalışmamız bilgi sağlayacağı için uzun vadede faydalı olacaktır muhtemelen. Makalesi yayımlanan bir çalışmamızda tek türe bağlı koruma yöntemlerini araştırmıştık. Çalışmamızdan koruma yöntemlerine yönelik ilginç sonuçlar çıkmıştı. Mesela büyük memelilerden sonra kuşların korunması ikinci plandadır, biz de sadece kuş çeşitliliğine bakarak amfibi ve sürüngenlerin dağılımını öngörebilir miyiz sorusunu sormuştuk; fakat çok da mümkün değil öngörmek. Dolayısıyla, birçok seviyede farklı grubu korumak lazım, kuşlar, memeliler, sürüngenler gibi. Çalıştığımız kurum Doğu Himalayalar’da çalışmalarına yıllarca devam etti. Bir arkadaşımız (Aparajita Datta) da orada boynuzgaga (bir kuş çeşidi, lat. Bucerotidae) çalışıyordu, geçen hafta İngiltere’nin en prestijli çevre ödüllerinden olan Whitley Ödülünü aldı, Çağan Şekercioğlu da aynı vakfın prestijli 20. yıl özel altın ödülünü aldı.

Türkiye’de ise milli parklarda, koruma alanlarında baraj yapılıyor, ormansızlaştırma söz konusu. Eldeki bilimsel bilgiler belki görmezden geliniyor. Mesela Aras sulak alanında 241 kuş çeşidi var, Türkiye’deki kuş çeşitliliğinin yarısı orada. Buna rağmen oraya baraj yapılması söz konusu ve bu konuda bir sürü kampanya olduğu halde bilimsel veriler göz ardı edilebiliyor. Sizce bilimsel bilgi koruma alanlarındaki karar verme mekanizmalarına ne kadar dâhil?

Koruma adı altında biraz trajik bir durumdayız. Bilimsel bilgi çok kullanılmıyor ama bu kişisel özveriyle duyurmaya çalışmaya bağlı. Örneğin Çağan Şekercioğlu change.org’da imza kampanyası başlattı Aras kuş cennetine baraj yapılmaması için, Türkiye’de sürekli lobi yapıyor, insanlara bölgeyi anlatmaya çalışıyor. Onun liderliğinde Kars’ta KuzeyDoğa Derneğinin çalışmaları yürüyor, ya da mesela Doğa Koruma Merkezinin çalışmaları, bunlar hep kişisel düzeyde duyurmaya dayanıyor.

“Yaptığınız şeylerin bedeli olduğunu Hindistan’da hemen, birebir görebiliyorsunuz.”

2000’lerin başında Atlas dergisinde o dönem yaptığınız çalışmaları yazdınız, aslında araştırmalarınızı anlatmayı da seviyorsunuz. Neler yazdınız?

Aslında Atlas’ta çalışan, SAT’tan arkadaşımın (Gökhan Tan) desteği ile oldu orada yazmam. Aynı zamanda o Amatör Fotoğrafçılar Topluluğu (AFT)’ndaydı, çok fotoğraf çekiyordu. Beni çok destekledi, ‘çok farklı yerlere gidiyorsun, mutlaka bir şeyler yaz getir’ dedi. İlk gittiğim arazi döneminde 9 aylık süre çok yoğun geçti, biraz fotoğraf çektim ama daha çok veri toplamaya odaklandım, araştırma sürecine. Geri döndüğümde fotoğrafları Gökhan’a gösterdim, beğendi ama ‘yetmez, daha çok çekmek lazım’ dedi. Bu sefer Atlas’ın yardımıyla o bölgeye sadece fotoğraf çekmek için bir daha gittim bir ay süreyle. Tabi, oraya ulaşmak da biraz uzun, dört gün sürüyor, dönüş de öyle. Bir de Güney Hindistan’a gittim arkadaşlarımın yanına, orada da fotoğraflar çektim. İki konu çıkardım böylece Atlas’ta. Anlatacak çok hikâye var, orada insan baskısını gerçekten görüyorsunuz. Hindistan’ın yüzey alanı Türkiye’nin yaklaşık dört katı, nüfusu ise on katından fazla. İçtiğimiz çayların bir kısmı oradan geliyor, bütün çay bahçeleri yağmur ormanlarının dibine dayanmış, daha çok çay, kahve üretmek için ormanlar kesiliyor. Yaptığımız şeylerin bedeli olduğunu orada hemen, birebir görebiliyorsunuz. Dolayısıyla onları anlatmak için iyi bir fırsattı. Atlas beni destekledi, ben de çok heyecanlı yazdım o yazıları.

Şimdi yaptığınız modelleme çalışmalarını muhakkak ki makale olarak yayımlıyorsunuz ama basite indirgeyerek anlatmak, onları da yazmak gibi bir isteğiniz oluyor mu?

Özellikle yurtdışındayken çok da fırsatım olmadı açıkçası. Tabi, SAT’tan arkadaşlarım ve ABD’de okur ve çalışırken tanıştığım evrim ve ekoloji çalışan bir grup insanla beraber bazen ‘hadi şu dergiye yazalım’ diye birbirimizi yönlendiriyoruz, herkes kendi konusunda yazıyor. NTV Bilim’e yazı yazdık iki kere, türleşme ve çeşitlilik ile ilgili. Uzun zaman oldu son makale çıkalı ama fırsat oldukça yazmayı seviyorum.

Araştırmalarınızı yayımlarken, daha önce çalıştığınız kişi ve kurumlarla irtibatta mısınız? Akademik yaşamınızda işbirliğine ne kadar önem veriyorsunuz?

Doktoradan çıkaramadığım, yazamadığım iki bölüm var hâlâ. Matematik bölümündeki hocalarla arada yazışıyoruz, tekrar gözden geçirelim diye. Doktora sonrası danışmanıma da sorularımı sürekli sorabiliyorum. Ben ders vermekten fırsat bulduğumda, ortak çalışabileceğimiz bir konu var, ona başlayacağız. Dolayısıyla iletişimim devam ediyor.

Şu anda Adaptasyon & Türleşme, Evrim dersleri veriyorsunuz. ODTÜ’de bu dersleri vermeye ne zaman başladınız? Başka verdiğiniz dersler var mı?

Lisans düzeyinde bir modelleme dersi ve ekoloji dersi açmıştım daha önceki dönemde. ODTÜ’ye 2011’de döndüm. O da çok rastlantısal oldu. Ziyarete gelmiştim, Ankara’ya her geldiğimde ODTÜ’ye, Can hocanın yanına muhakkak uğrardım. Meryem hoca ile karşılaştık, doktora sonrası araştırma yapıyordum o dönem ABD’de. ‘Geri gel, seni ODTÜ’ye alalım’ dedi. ODTÜ çağırırsa gelebilirim, dedim bunun üzerine. Çağırdılar ve ben de geldim. Türkiye’ye dönmeyi düşünüyordum, ABD çok uzak olduğu için. ODTÜ’de çalışmayı istiyordum dönünce de ama benim çalıştığım türleşme, modelleme gibi konular moleküler olmadığı ya da laboratuar içermediği için ilgilenmezler diye düşünmüştüm.  Ama ilgilendiler, kadro açığı da olunca her şey çok denk geldi.

ABD’deki ödenekleri, araştırma imkânlarını Türkiye ile özellikle ODTÜ ile karşılaştırınca neler söyleyebilirsiniz?

ABD’de akademi zor, çok rekabetçi olmak, sürekli yeni bir şeyler üretmek durumundasınız, baskı çok fazla. Bir sürü ödenek almak lazım, yılda çok sayıda makale çıkarmak lazım. Türkiye’deki durum daha az rekabetçi diyebiliriz, tabi burada da makale çıkarmak gerekiyor. Türkiye’deki sıkıntı ders yükünün çok fazla olması. Hocaların başı derslerle o kadar dolu ki, araştırmaya kalan zaman hakikaten çok az. ABD’de mesela hocaların ders yükü yılda bir derse inebiliyor. Para buldukları zaman ders vermeme hakkı satın alabiliyorlar. Kendi konularında yılda bir ya da iki kez açtıkları dersler de yüksek lisans seviyesinde. Bu yüzden her şeyi takip edebiliyor, rekabetçi olabiliyor, işbirliği yapabiliyorlar. Burada ise kimsenin vakti yok, ders hazırlıyor, derse giriyor, öğrencilerle ilgileniyorsun vs. Baskılar çok farklı burada, tabi fon da az. Avrupa’dan iyi ödenek almak için, çok rekabetçi olmanız gerekiyor, o zaman da hiç özel hayatınız kalmıyor.

Akademinin iyileştirilmesi, odak ve zamanın araştırmaya ayrılabilmesi için çözüm önerileriniz var mı?

Ders yükünün kesinlikle azaltılması lazım. ABD’de bunun önüne geçmelerinin sebebi, yardımcı öğretim görevlilerinin (ing. adjunct faculty) olması. Doktoralarını almış ama araştırma yapmayan hocalar var, lisans derslerinin çoğunu onlar veriyor. Yani ders veren ve araştırmacı ayrımı var orada. Burada da bunun yerleşmesi gerekiyor. Şu da var, ABD’de lisans sonrası (yüksek lisans, doktora) eğitime gelenler o konuda zaten ilerlemek isteyen, ilgili, çalışkan ve projeyi kendi yürütebilecek düzeyde olan öğrenciler. Türkiye’de ise iş bulamayınca ya da askere gitmemek için bari yüksek lisans yapayım gibi düşünenler çok. İlgili olan, alanında bir şeyler yapmak isteyen öğrenciler çok az, onlarla bir şeyler yapmak heyecanlı zaten. Ama mesela 20 öğrenciden bir tanesi ilgiliyse, sen yirmisi için de çaba harcamak zorundasın. Dolayısıyla akademisyenlerinin enerjisinin çoğu harcanıyor.

Şu anda kaç öğrenciniz var ve hangi konularda çalışıyorsunuz?

Şu anda 4 öğrencim var, genel olarak türleşme çalışıyoruz. 3’ü yeni başladı. Bir öğrencimle epey ilerledik. Eşeysel seçilim tür sayısını, türleşmeyi etkileyen faktörlerden biri. Yeni bir hipoteze göre, dişileri renkli olan türler renkleri sayesinde çiftleşme şanslarının yanı sıra belki yeni yaşam alanları (habitat) açıyor olabilir. Bu aslında erkekler için bilinen bir şey, mesela erkekleri renkli, dişileri renksiz türlere bakınca onların daha geniş alanda yaşadığını görebiliyorsunuz. Belki bir süre sonra dişilerde de renkliliğin arttığını öne sürebiliriz bu yüzden. Onunla ilgili birkaç kuş grubunda örüntü analizine (ing. pattern analysis) baktık. İlginç sonuçlar çıktı, bir ay içinde bitirmeyi umuyoruz. Diğer üç kişiyle daha ziyade konu ve soru düşünme aşamasındayız.

Daha sonraki süreçte Türkiye dışında kısa ya da uzun dönemli çalışmayı düşünüyor musunuz?

Kısa dönemli bir yerlere gitmek çok iyi olur. Burada ders yükünde kayboluyor insan. 6-7 yılda bir araştırma ve seyahat izni (ing. sabbatical) veriliyor öğretim üyelerine, onları mutlaka değerlendiririm. Yurtdışından birilerini getirtip işbirliğine de başlayabiliriz ama uzun süreli olarak ODTÜ’den gitmeyi pek düşünmedim.

Verdiğiniz derslerden biri de evrim. ODTÜ Biyoloji ve Genetik topluluğu (Biyogen)’nun bünyesinde de Evrim ağacı ile çok fazla kişiye ulaşılıyor, bilimsel bilgiler çok güzel ve popüler bir şekilde aktarılıyor, yani aslında bilimsel düzeyde evrimi anlatmakta çok da geri kalmış değiliz. Siz Türkiye’de evrimin, evrimsel biyolojinin öğretilmesi hakkında ne düşünüyorsunuz?

Bu konuda açıkçası çok tecrübeli değilim, Aykut (Kence) hocanın daha çok tecrübesi var, öğrencilerle ve Türkiye’de evrim eğitimi üzerine. Ama tabi ki basında olan şeyleri sürekli görüyoruz. Öte yandan Evrimi Anlamak sitesi de var, Evrim Çalışkanlarının Understanding Evolution sitesinden çevirdiği.  Yani evrimi anlatmaya yönelik güzel çalışmalar var.

“Biyoloji ile ilgilenen öğrenciler açık sorular olduğunu bilsinler.”

Laboratuarınıza başvurmak isteyebilecek öğrencilere neler söylemek istersiniz?

Dört öğrenci alabileceğim maksimum sayı. Evrim konusunda modelleme yapmak isteyen kişilere kapım her zaman açık. Biraz matematik, biraz bilgisayardan anlamaları lazım. Yani ya matematiksel çözeceğiz, ya oturup kod yazmamız gerekecek. Bu konuda ilgili olanlar bana yazabilir.

Lisans sonrası programlara başvurmak biraz sancılı bir süreç. Akademik ilerlemek isteyen öğrencilere tavsiyeleriniz var mı?

Gerçekten yapmak istiyorlarsa zor bir şey yok, yapabilirler. Bu süreç sancılı olsa da biraz girişken ve yırtıcı olmaları gerekiyor. Bunu göze aldıkları ve biraz zaman ayırdıkları sürece kabul edilmemeleri için bir sebep yok. Tavsiye edebileceğim şey, bir konu bulmaları. Alanı daraltmak gerekiyor. Daha sonra ilgilendikleri konu ile ilgili teknik bir şeyler okumaları, alanda neler olmuş bakmaları gerekiyor, mesela 2013 itibariyle kimler bu konuda bir şeyler çalışıyor, bunu bulduktan sonra o kişilerle iletişim kurabilirsiniz. Motivasyonunuzu gösterecek, konuyla ilgilendiğinizi belirten şeyler yazarak hocayı biraz heyecanlandırmak gerekiyor. İlgili olduğunuz zaman bunlar zaten olacaktır.

Okuyucularımıza biyoloji ile ilgili, bilim yapmak üzerine söylemek istediğiniz son birkaç şey var mı?

Biyolojide hala açık çok soru var. Her şey bitmiş, kitaplar kapanmış değil. Son yıllarda çok fazla veri toplandı. Biyoloji artık verilerin sınırladığı bir bilim dalı olmaktan çıktı, verimiz var ama artık yapmamız gereken olayları sentezlemek. İnsanlarla konuşmak önemli, onlar ne yapıyor, ben nasıl katkıda bulunabilirim, benim konumla nasıl ilgili diğer çalışmalar diye sormak ve işbirliği yapmak önemli. İnsanlarla konuşmaya devam etsinler ve açık sorular olduğunu bilsinler. Hiçbir şey kapanmış değil, yapacak çok iş var.

Çok teşekkür ediyorum hocam.

Ben teşekkür ederim.

1987 – İstanbul'da ilk deniz otobüsleri işlemeye başladı. İlk seferler Bostancı-Kabataş arasında yapıldı.
1980 – ABD'nin Washington Eyaleti'nde bulunan St. Helens Dağı'nda meydana gelen volkanik patlama 57 kişinin ölümüne ve 3 milyar dolar da maddi zarara yol açtı.
1974 – Hindistan, Pokhran eyaletindeki Racastan Çölü'nde ilk nükleer silah denemesini başarıyla gerçekleştirdi. Gülümseyen Buda adını verdikleri bu proje, Hindistanı nükleer silah sahibi olan 6. ülke yaptı.
1943 – Adolf Hitler müttefiki İtalya'nın teslim olmaya yönelmesi üzerine Alaric Operasyonu'nu başlatarak İtalya'nın Alman ordularınca istilası emrini verdi.
1941 – Alman zırhlısı Bismark ve ağır kruvazör Prinz Eugen, Ren Egzersizi (Rheinübung) Harekatı için denize açıldılar.
1897 – İrlandalı yazar Bram Stoker'ın Dracula adlı romanı yayımlandı.
  

Google Glass hiç şüphesiz geleceğe şekil verecek bir buluş. Fakat onun son kullanıcıya ulaşmasına daha çok var. Google Glass aynı zamanda yeni bir gözlük çağını da başlatmış oldu. Bunlardan birisi de Recon Instruments'ın ürettiği Recon Jet.

Bu ultra-hafif gözlük renkli hd ekran sistemine sahip ve veri toplayıp işleyen bir mikrobilgisayarla donatılmış. Gözlük üzerinde ivmeölçer, termometre, jiroskop, dokunmatik tuş takımı, mikrofon, hoparlör ve daha bir çok sensör ve özellik eklenmiş.

Recon Jet aynı zamanda özel grafikler, yerleşik hd kamera, bluetooth ve wi-fi gibi üstün özellikleri ile de göz dolduruyor. Gözlük polarize cama sahip ve bütün bu özelliklerine rağmen toplam ağırlığı sadece 60 gram.

Recon Jet'in bu yılın ikinci yarısında satışa sunulacağı tahmin ediliyor.  Bu akıllı gözlüğün yapabileceklerini daha iyi anlayabilmek için aşağıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Kaynak: hiconsumption.com

1992 – Dünya Sağlık Örgütü WHO, eşcinselliği akıl hastalıkları listesinden çıkardı.
1989 – Çin Halk Cumhuriyeti'nde 1 milyondan fazla gösterici başkent Pekin'deki Tiananmen Meydanı'nda siyasal özgürlüklerin genişletilmesi için açlık grevi yapan öğrencileri desteklemek amacıyla yürüyüş yaptı.
1983 – İsrail, Lübnan ve ABD arasında 17 Mayıs Antlaşması imzalandı.
1954 – ABD'de siyah çocukların beyaz çocuklarla aynı okula gitmelerini önleyen yasa yürürlükten kaldırıldı.
1928 – Türkiye Cumhuriyeti Hıfzısıhha Müessesesi kuruldu.
1902 – Yunanlı arkeologlar, Antik Çağ'ın mekanik analog bir bilgisayarı olarak kabul edilebilecek Antikythera düzeneği toprak altından çıkardılar.
1792 – New York Borsası kuruldu.

Araştırmalar sırasında sıkça kullanılan bir yöntem olan 'somatik hücre çekirdek transferi (SCNT)'nin bir varyasyonu kullanıldı. Bu yöntem kısaca; kişinin DNA'sını içeren bir hücrenin çekirdeğinin, genetik materyalinden arındırılmış bir yumurta hücresine yerleştirilmesi anlamına geliyor. Döllenmemiş yumurta hücresi uygun koşullar altında geliştiriliyor ve kök hücrelerinin oluşumunu sağlıyor. Elde edilen kök hücreler ise aynı embriyonik kök hücreler gibi pek çok farklı hücre tipine dönüşebilme yeteneğine sahip.

Geliştirilen teknolojinin en önemli artılarından biri ise kişinin transplantasyona karşı verdiği tepkinin önüne geçilebilmesi. Aktarımı yapılan hücreler kişinin kendi genetik materyaline sahip olduğu için vücut herhangi bir reaksiyon geliştirmiyor; bu durum da hücre aktarımına dair immünolojik endişeleri oldukça azaltıyor.

Bu teknolojinin kök hücre terapilerine başka bir katkısı ise hücre üretimi sürecinde döllenmiş embriyo kullanılmadığı için etik açıdan kabul edilebilir olması.

İnsan yumurta hücreleri, diğer canlıların yumurta hücrelerine nispeten hassas bir yapıya sahip. Bu hassasiyet, yumurtanın henüz kök hücre oluşumunu tamamlayamadan bozulmasına ve hücrenin yeniden programlanmasına yönelik yapılan çalışmaların başarısız olmasına neden oluyordu. Geliştirilen teknoloji ise insan deri hücrelerinin yeniden programlanmasını hem insan hem de maymun hücrelerini kullanarak aşmayı başardı: hücrelerin ilk gelişim süreci maymunlar aracılığıyla yapılıyor ve sonra insana aktarılıyor.

Bir diğer önemli nokta da yumurta hücrelerinin mayoz bölünmenin bir evresi olan metafazda kalabilmesi. Araştırmacılar kimyasal olarak bu evrenin devamlılığını ve dolayısıyla hücrenin gelişimine devam ederek kök hücre üretimi için gerekli safhaya gelebilmesini sağladı.

Gelişen kök hücre teknolojisi, pek çok hastalık ve anomalinin tedavisi için büyük umut taşıyor. Araştırmacıların, geliştirdikleri yeni yöntemle etik ve immün endişeleri oldukça indirgeyerek etkin embriyonik kök hücreler elde etmeyi başarmış olmaları kök hücre terapilerinin gelişimi için oldukça önemli prosedürel yenilikler sağlıyor.

Kaynak: sciencedaily.com

1992 – Tarihi Galata Köprüsü, köprü altındaki bir lokantada çıkan yangın sonucunda çökerek kullanılamaz hale geldi. Köprü 1875'te İngilizler tarafından 105 bin altın karşılığı yapılmıştı.
1975 – Japon dağcı Junko Tabei, Everest'in zirvesine tırmanan ilk kadın dağcı olma ünvanını kazandı.
1960 – Sovyet lider Nikita Khrushchev, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği toprakları üzerinde uçurulan Amerikan U-2 casus uçakları için, ABD başkanı Dwight D. Eisenhower'dan özür dilemesini istedi.
1943 – Varşova gettosundaki Yahudi topluluğunun Nazi işgaline karşı direnişi kırıldı. Hayatta kalanlar Treblinka toplama ve yok etme kampına gönderilmeye başladı.Alman kayıtlarına göre 56 bin kişi öldürüldü.
1929 – Akademi Ödülleri ilk kez olarak Hollywood, Kaliforniya'da verilmeye başlandı.
1770 – Versailles Sarayı'ında XVI. Louis ile Marie Antoinette evlendi.
1717 – Voltaire adıyla bilinen yazar François-Marie Arouet, din ve krallık karşıtı yazılarından ötürü Bastille Hapishanesi'ne gönderildi.

1988 – 8 yıldan fazla süren çarpışmalardan sonra Sovyet Kızıl Ordusu Afganistan'dan çekilmeye başladı.
1972 – 1945 yılından beri ABD işgali altında bulunan Okinawa adası yeniden Japonya'nın idaresine verildi.
1966 – Washington, DC'de Vietnam Savaşı'nı protesto eden 8.000 kişi, iki saat boyunca Beyaz Saray çevresinde gösteri yaptı.
1963 – ABD'li astronot Gordon Cooper, 'Mercury-Atlas 8' adlı kapsülle o güne kadar yapılmış en uzun uzay uçuşunu gerçekleştirmek üzere uzaya fırlatıldı. Cooper uzayda 34 saat 19 dakika kaldı.
1935 – Josef Stalin tarafından 1931'de inşaası başlatılan ve Dünyanın en büyük metrolarından biri olan Moskova metrosu hizmete açıldı.
1929 – ABD'de Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi ilk ödüllerini dağıttı. ABD yapımı sessiz film 'Wings', En İyi Film ödülünü aldı. Ödüller, 1931'den beri Oscar adıyla da biliniyor.
1928 – Walt Disney'in yarattığı Miki Fare karakterinin ilk kez gözüktüğü çizgi film olan Plane Crazy gösterime girdi.
1919 – İtilaf Devletleri desteğindeki Yunanlar, İzmir'i işgal etti. Gazeteci Hasan Tahsin ve Askerlik Şubesi Başkanı Albay Süleyman Fethi, Yunanlı askerler tarafından öldürüldüler ve Türk Kurtuluş Savaşı'nın ilk şehitleri ve başlangıcı oldu.
1919 – Mustafa Kemal, Yıldız Sarayı Küçük Mabeyn Köşkü'nde Padişah Vahdettin ile görüştü.
1856 – Anadolu Feneri ve Rumeli Feneri Fransızlar tarafından inşa edilerek işletilmeye başlandı.

Lamborghini, en son çıkan Lamborghini Egoista Konsepti ile uçak dünyasının tasarımından esinlenerek büyük bir adım daha attı.

Apache helikopterden ilham alınarak yapılmış araç, 600 beygir gücüne sahip 5,2 litrelik V2 motoru ile çalışıyor. Tüm araçta sert açılar ve keskin çizgiler kullanılmış; araçta, LED ışıkları ve gizli xenon farları ve düşmanlarınızın sizin görmemesini sağlamak amacıyla anti radar maddesinden yapılmış jantlar da bulunuyor.

Aracın ismi (İtalyanca’da ‘bencil’ anlamına geliyor) alüminyum ve karbon fiber karışımından yapılmış tek kişilik kokpitinde açıkça görülüyor.

Ne yazık ki bunu konseptler listesinde göreceğiz, gerçeğe dönüşmeyecek, ancak bu hayal edemeyeceğimiz anlamına da gelmiyor.

Kaynak: hiconsumption.com

Dişi türlerine bir eş olarak değil de bir öğün olarak yaklaşan erkek örümcekler aslında genç dişi üyelerine nasıl dişilerden hoşlandıklarının mesajını veriyor olabilirler.

Çek Cumhuriyeti'ndeki Brno Üniversitesi üyelerinden biri olan Lenka Sentnska:

"Aslında erkek örümcekler ayırt etmeksizin her önüne gelen dişi örümcekle çiftleşme makineleridir" diyor!

Fakat bu Micaria sociabilis türündeki ufak bireyler için pek de geçerli bir iddia değildir!

O ve iş arkadaşlarının Davranışsal Sosyobiyoloji ve Ekoloji makalelerinde, bu türdeki örümceklerin diğer akrabalarına göre çok belirgin şekilde ve uç noktalarda seçici olduğunu öne sürmektedirler.

Sentenska'nın raporunda bulunan 160'dan fazla birey üzerinde iki cinsiyetten ve her yaştan örümceğin laboratuar incelemesine göre, çok ironik bir şekilde çiftleşme buluşmalarında erkek örümceklerin 3'te 1'inin dişisini öldürmesi ile sonuçlandığı ve hiçbir dişinin erkeğini öldürmediği gözlemlendi.

Sentenska'nın örümceklerin yaş aralığına ait tahminleri yılın hangi zamanında toplandığına ve yaşam döngülerine dayanmakta: İlkbahar aylarında yumurtadan çıkmış örümceklerin arasında dişiler en geç ölecek olanlardan, bir sonraki yani haziran ayında doğan jenerasyonun erkekleri ise ilk olgunlaşanlardan. Sonuç olarak haziran ayının gelmesiyle, ilkbahar dişileri, neredeyse haziran jenerasyonu erkeklerden en büyük dişiler olmakta.

Bu yaşlı dişiler ve genç erkeklerin çiftleşme ritüelleri ise yüzde 60 oranla dişi ölümü ile sonlanır. Fakat yılın diğer vakitlerinde daha az ölüm oranıyla çiftleşme sağlanarak sonlanmakta.

Kaynak: sciencenews.org

Kan fobisi ya da kan fobisinden kaynaklanan rahatsızlıklar yaygın olup her 100 insandan 3 ya da 4’ünde görülüyor. Bu fobiye sahip bireyler, kan gördüklerinde tansiyon ve kalp atışları da artıyor ve sonra düşüyor. Bu, diğer fobilerden farklı olarak daha da sersemletici bir his yaratıyor.

Stanford Medicine’den John Sanford bu konuda analiz yaptı. Baygınlık/mide bulantısı/baş dönmesinin tepkisi:

“Bu, vazovagal bir tepki. Parasempatik sinir sisteminin bir parçası olan vagus siniri, boyun, göğüs ve karın boyunca beyin sapından kıvrılarak gidiyor. Bu sinir, kalp atışını yavaşlatmak ve mide özsularının salgısını kolaylaştırmak gibi zorunlu sindirim fonksiyonlarını kontrol etmesini sağlar. Açlık, su kaybı, hızla ayağa kalkma, uzun süre ayakta durma, çok gülme, ani korku, acı öksürük, ağrı, kusma ve şüphesiz kan ve diğer tetikleyicilere karşılık olarak aşırı tepki verir ise; diğer fobilerde genellikle ortaya çıkmayan vazovagal bir tepkiye neden olur.”

Tehlikeli durumlarda ölü numarası yapmaktan tutun da bir yerinizin kesilmesinden sonra kan kaybetmenizi önleyen düşük tansiyona kadar neden böyle bir tepki verdiğimize dair birkaç teori bulunuyor. (Fobilerin kalıtsallıkla da alakalı olduğu görülüyor, bu yüzden bu teorinin dikkate alınmasında birçok neden var.)

Stanford’ın da belirttiği gibi, insanları fobilerinden kurtarmak için bazı uzmanlar bulunuyor. Fobikler, kan gördüklerinde kaslarını sıkarak durumla başa çıkabilirler. Doktorlar, fobiklere ilk olarak bir leke, sonra kırmızı leke ve sonrasında da kan fotoğrafı göstererek fobikler bayılmayana kadar yavaşça bu fobiyi atlatmalarını sağlıyorlar. Aynı teknik, örümcek korkusu gibi diğer fobilerin tedavisinde de kullanılıyor; bu tedavi sırasındaki oluşan gerginlik, kan korkusu ya da benzer rahatsızlıklardan kaynaklanan tansiyondaki düşüşü engelliyor. Bunun, fobinin tedavisi için hızlı ve etkili yöntem olduğu kanıtlandı.

Kaynak: popsci.com

2006 – Galatasaray,Turkcell Süper Lig'deki 16.şampiyonluğunu kazandı.
1997 – Danıştay, Bergama köylülerinin siyanürle altın üretimine son verilmesi talebini kabul etti.
1948 – Filistin'de İngiliz egemenliği sona erdi ve İsrail bağımsızlığını ilan etti.
1939 – Peru'da 5 yaşındayken doğum yapan Lina Medina, kayıtlara geçmiş en genç anne olarak tıp tarihinde yerini aldı.
1861 – 859 gram ağırlığında kondrit tipinde bir meteorit olan Canellas Meteoriti , İspanya'nın Barcelona kenti yakınlarında yeryüzüne çarptı.
1811 – Paraguay, İspanya'dan bağımsızlığını kazandı.
1643 – XIV. Louis, babası kral XIII. Louis'nin ölümü üzerine daha 4 yaşındayken Fransa tahtına çıktı.
 

2007 – Fenerbahçe 100.yıl şampiyonluğuna ulaştı.

Bir elektrikli araç girişimi daha bize hoşçakal dedi. Vehicle Production Group, hayata geçirmeyi planladığı doğal gaz ile çalışan araç projesini sonlandırdığını duyurdu. Bloomberg’e göre; şirket artık proje ve çalışanları için yeterli finansmanı sağlayamıyor.

Bu gelişmenin ardından, büyüyen elektrikli araç başarısızlıkları listesine VPG de eklenmiş oldu: Bright Automotive (elektrik dağıtım aracı) , Carbon Motors (dizel yakıtlı polis aracı), Aptera Motors (3 tekerlekli polis aracı), Coda Automotive (ucuz sedan tipi elektrikli araba, Fisker Automotive (hibrit spor araba) ve sayamadığımız onlarcası.

Bu listede olmayan bir isim var; Tesla Motors.

İsim babası Nicola Tesla gibi, Tesla Motors’un çağdaşlarına göre önemli bir artısı var: yenilikçilik ve sıkı çalışma. Tesla’nın elektrikli araç krizinde ayakta kalmasını sağlayan sebeplerden biri yeni Model S; yeniliklerle dolu, yüksek performanslı ve gizlediği detaylarla bir o kadar etkileyici. Consumer Reports bu hafta özel olarak yayınladığı incelemede bugüne kadar test ettikleri en iyi araç olarak Model S’ten söz ettiler. Araç kullanıcılarına 208 ila 265 millik bir sürüş yelpazesi sunuyor ve tam şarj sıradan bir 240 volt prizle altı saat sürüyor.

Peki, Tesla’nın farkı nerede saklı?

Deneyim…  Diğer bütün elektirikli araç şirketleri çokça hayal ama az bir deneyim ile gelenekçi araba üreticileri tarafından kuruldu. Buna karşın Tesla’nın  kurucusu Elon Musk’ın geçmişinde kurulmuş ve başarıyla yönetilmiş  bir çok şirket (PayPal, Space X) vardı. Elon, stresli ve zor zamanlar için gereken cesaret ve zekaya sahipti.

İyi ortaklar… Elon şirketin sadece bir kaç bin elektrikli otomobil satarak uzun süre hayatta kalamayacağını biliyordu. Bu yüzden, daha fazla gelir elde etmek adına diğer otomobiller için pil paketleri sattı. Toyota ve Daimler AG sadece bu pilleri satın almakla kalmadı, Tesla için yatırım da yaptı.

Zamanlama… Model S için üretim alanı gerekliydi. Şans bu ki, 2009 yılında otomobil endüstrisinde küçülme gerçekleşti. GM ve Toyota ortaklığı bozuldu ve üretim kesildi. Tüm bunlar olurken, Elon değeri 1 milyar dolar olan bir fabrikayı sadece 42 milyon dolara aldı. Böyle bir sermaye desteği ile başlangıç yapabilmek şüphesiz ki çok faydalı oldu.

Tesla’nın bu zaferi, bir yalın girişimin olmazsa olmazı aksiyonları hakkını vererek yapmasından geçiyor: hipotez odaklı iş modeli, ofisten çıkıp hipotezini test etme, ürünü iteratif adım adım inşa eden çevik gelişim, atik takım ve çabuk başarısız olup süratle değişim.. Görünen o ki, ülkemizin de yalın teknoloji girişimlerine ihtiyacı var.

Referanslar:

http://www.forbes.com/sites/joannmuller/2013/05/11/the-real-reason-tesla-is-still-alive-and-other-green-car-companies-arent/
http://www.consumerreports.org/cro/magazine/2013/07/tesla-model-s-review/index.htm
http://www.teslamotors.com/

Şehir içi ulaşımında çözüm olarak görülen tek koltuklu kompakt araçları bilirsiniz; sahip oldukları az yer ve “ekonomik bilinçlik” adı altında performansları ve estetikleri bizler için pek de iç açı olmazlar. Renault bu durumu değiştirmek adına tek koltuklu araç üretiminde Formula 1‘den esinlenerek Renault Twizy F1 spor konseptini ortaya çıkardı.

Elektrikle çalışan bu araba diğer şehir içi iş seyahatinde kullanılan araçlarla aynı özelliklere sahip, ayrıca Renault’un F1 yarış arabalarından ilham alınması cabası. Markanın sahip olduğu Kinetik Enerji Kurtarım Sistemini (KERS) kullanan bu 100 beygir gücündeki canavar Megane R.S yol aracıyla aynı zamanda 95 km/s hızına ulaşabiliyor. Estetik tasarım ise direkt olarak F1 modellerinden alınmasıyla dikkat çekiyor; kaygan yarış lastikleri, rüzgârlık ve hatta F1 stili sis darları. Fakat ne yazık ki bu araba diğer konsept arabalar gibi bir süre daha tüketicilerin kullanımında olmayacak gibi görünüyor.

Kaynak: hiconsumption.com

Avrupa Birliği tarafından neonikotinoid esaslı insektisitlerin kullanılması ile ilgili, arı nüfusunun azalmasına yönelik endişeler nedeniyle iki yıllık bir geçici yasaklama getirilmesine karşılık ABD hükümeti farklı bir yöne gidiyor gibi gözükmekte.

ABD Tarım Birimi (USDA) ve Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından 2 Mayıs tarihinde yayınlanan bir raporda, balarısı sayısının azalmasına neden olan birden çok faktör olduğu sonucuna varılmıştır, bunlar arasında parazitler, hastalık, genetik faktörler, zayıf beslenme ve pestiside maruz kalmaya yer verilmiştir. Rapor şu şekilde sonuçlanmaktadır: “Şu andaki araştırma sonuçlarına göre pestiside maruz kalmanın ABD'deki balarısı sağlığındaki düşme üzerine büyük oranda bir etkide bulunduğuna dair net bir kanıt bulunmamaktadır, bunun yanı sıra pestisitlerin bal üretimine veya tozlaşmaya özel bir etkisi olup olmadığı da bilinmemektedir”. Ancak, raporda aynı zamanda balarısı kolonilerinin ekinler veya ekilebilir alanlara yakın yabani çiçekler üzerindeki yüksek dozda insektisitlerden büyük zarar görebileceği açıkça ifade edilmiştir.

Geçen ayki Avrupa Birliği üye ülke oylamasında arıları çeken ekinler üzerinde üç neonikotinoidin iki yıl boyunca yasaklanması görüşüldü.

EPA'nın Kimyasal Güvenlik ve Kirlilik Önleme Ofisi'nde çalışan yönetici yardımcısı Jim Jones, 2 Mayıs'taki basın konferansı sırasında ABD'den gelen raporda pestisitler üzerindeki vurgunun azlığının Avrupa'daki gelişmelerle çelişip çelişmeyeceği sorusunu yöneltti. Jones, “EPA olarak biz bilimin karar verme mekanizmamızın sonuçlarını yönlendirmesine izin veriyoruz. Bunu yanlış alırsak, topluma küçük olmayan maliyetler vardır” diyor. Bu pestisitlerin, bunları kullanan çiftçilere anlamlı faydalar sağladığını da ekliyor. “İnsan sağlığı ve çevre için genel bir konu olarak, bunların alternatiflere oranla tercih edildiğini belirtiyor.

Jones'in ifadeleri belli kesimlerde şüphe uyandırdı. ABD'de Harvard Üniversitesi'nde çevre maruziyeti konusunda araştırma yapan Chensheng Lu, “EPA pestisit endüstrisini koruyor” diyor. Lu, şöyle devam ediyor: “EPA için, bu pestisidin balarılarını feda edeceğimiz kadar önemli bir pestisit olduğu fikrine ulaşmasını anlamak mümkün değil”. Lu, raporu genel arı ölümlerini geniş ölçüde tartıştığı ve koloninin çökmesi sendromuna yer vermediği için eleştiriyor. “Herşeyi aynı kaba koymuşlar, böylece insanlar bu arı ölümüne neyin sebep olduğunu anlayamıyor” diyor.

Ancak, ABD'deki Urbana-Champaign, Illinois Üniversitesi'nde entomoloji bölümü başkanı olan May Berenbaum, raporun ABD'deki balarısı sağlığı ile ilgili bilimsel literatürü yansıttığını söylüyor. Berenbaum, şöyle diyor: “Özgün pestisitleri içeren parlak neon ışıklı bir işaret yok”. Bununla beraber, pestisitler böcekleri öldürmek için tasarlanmıştır ve büyük resme bakıldığında arılar için uygun olmadığı anlaşılıyor.

Hollanda'da Utrecht Üniversitesi'nde yeni basılmış bir araştırma, Avrupa Birliği'nde günümüzde kısmen yasaklanmış üç neonikotinoidden biri olan imidaklopridin, böceklerin bolluğunda azalma ve yüzey suyunda diğer omurgasız hayvanların sayılarının düşmesi ile ilişkili olduğunu belirtiyor.

Ortalama olarak, araştırmacılar, sudaki imidaklopridin derişiminin standart değer üstüne çıktığı yerlerde omurgasız hayvanların sayısının üç kat daha düşük olduğunu gösterdiler. Çalışmadaki yazarlardan biri olan Jeroen van der Sluijs, “Tek başına daha sıkı standart koymak yeterli değil” diyor. Van der Sluijs, sözlerini şöyle bitiriyor: “Bu insektisit o kadar zararlı ve çevrede o kadar uzun zaman kalıyor ki uluslar arası bir yasaklamayı kesinlikle destekliyoruz”.

Kaynak: rsc.org

Bir atomun çekirdeği her zaman mükemmel bir küre şeklinde değil. Protonlar ve nötronlar arasındaki kuvvetler çekirdekleri farklı şekillere sokabiliyor, örneğin rugby topu veya düzleşmiş küreler gibi şekillere rastlanabiliyor. Şimdi ise, Birleşik Krallık'taki Liverpool Üniversitesi'nde çalışan Peter Butler başkanlığındaki uluslar arası bir araştırma ekibi bazı radon ve radyum atomlarının radyoaktif çekirdeklerinin bir tarafı daha büyük, diğer tarafı daha küçük ve tıpkı bir armut gibi olduğuna dair kanıtları ortaya çıkardı. Asimetrik atom çekirdekleri nükleer teoriyi yeniden gözden geçirmek için faydalı olabilir, çünkü farklı modeller biraz daha farklı armut şekillerini öneriyor.

Çekirdeklerin şeklini ölçmek için, araştırma ekibi CERN'in İzotop Ayırma tesisi olan ISOLDE'de kararsız radon ve radyum izotopları oluşturdu ve parçacık demeti olarak metal hedefler üzerine ateşledi. Böylece çekirdekler uyartıldı ve gamma ışını yaymaya başladı. Farklı şekillere sahip çekirdekler farklı radyasyon biçimleri yayınlıyor, böylece bir gamma dedektörü kullanılarak desen ölçülebilir ve çekirdeğin şekli bulunabilir. Araştırma ekibi de aynen bunu yaptı – radyum 224 ve radon 220 atomlarının daha önce bilinmeyen armut şekilli çekirdeklerini ortaya çıkarmış oldu.

Kaynaklar

L P Gaffney et al, Nature, 2013, 497, 199 (DOI:10.1038/nature12073)

2010 – Rusya ile Türkiye arasında vize anlaşması imzalandı.
2002 – Eski ABD başkanlarından Jimmy Carter Küba'ya gitti. 1959 devriminden beri Küba'yı ziyaret eden ABD başkanlığı yapmış ilk siyasi şahsiyet oldu.
1951 – Yıkıcı gücü Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan bombaların 100 katı büyüklüğünde olan ilk hidrojen bombası denemesi, Büyük Okyanus'undaki Eniwetok Atolü'nde yapıldı.
1820 – Modern hemşireliğin kurucusu, Kırım Savaşı sırasında Üsküdar'daki Selimiye Kışlası'nda da görev yapan İngiliz hemşire Florence Nightingale, İtalya'nın Floransa kentinde doğdu. Kendisine Lambalı Kadın adı takılmıştı.
 

2008 – 4.Petrol Ofisi Türkiye Grand Prix'ini üst üste 3.kez Felipe Massa kazandı.
2005 – Galatasaray, Türkiye Kupası finalinde Atatürk Olimpiyat Stadyumu'nda, Fenerbahçe'yi 5-1 mağlup ederek 14. Türkiye kupasını kazandı.
1960 – İlk kez doğum kontrol hapı piyasaya verildi.
1949 – Siyam adını resmen Tayland olarak değiştirdi.
1938 – Atatürk, çiftliklerini ve taşınmazlarını ulusa bağışladı.
1858 – Minnesota, Amerika Birleşik Devletleri'ne katıldı.
330 – Konstantinopolis (İstanbul) Doğru Roma İmparatorluğu'nun resmi başkenti olur. Daha önce Byzantion denen bu kente törenle Yeni Roma adı verilir ama daha çok Konstantinopolis adı kullanılacaktır.

Kongre boyunca akıllı şebekelerin mevcut ve gelecekteki durumu detaylı bir biçimde tartışılarak stratejiler belirlendi, ayrıca elektrik, su ve doğal gaz sayacı sektörleri için paneller düzenlendi. Sektörde faaliyet gösteren firmalar ise eş zamanlı olarak fuar alanında ürünlerini sergilediler. Kongreye ilgili kamu kurumları, uluslararası metroloji ve standardizasyon kuruluşları, uluslararası akıllı şebeke dernekleri, elektrik, su ve gaz sayacı üretici ve ithalatçı firmaları, elektrik ve doğal gaz dağıtım şirketleri, organize sanayi bölgeleri, belediyeler, uygunluk değerlendirme kuruluşları, otomasyon firmaları, muayene deney ve kalibrasyon kuruluşları, Ar-Ge firmaları, enerji üretim/iletim/dağıtım firmaları, GSM operatörleri, akıllı bina firmaları, yazılım firmaları ile ilgili sektör temsilcileri katılım sağladılar.

Bilim.org editörlerinden Şahin Çağlayan,  akıllı şebekeler üzerine projesiyle MÜSİAD'ın düzenlediği Enerji Ar-Ge Projeleri Yarışması’nda 2.'lik ödülü kazandı. Alınan destek ile projenin prototipten ticari ürüne dönüşmesi sağlanacak.

“Geliştirilen proje, orta ve düşük gerilim hatlarındaki teknik kayıp ve kaçakların noktasal olarak tespitini yapabilecek modüler, ucuz bir akıllı şebeke servisini içermektedir.Bir taraftan artan arz-talep güvenliği, enerji verimliliği ihtiyacı ve bunun yanında  özelleşen dağıtım şirketlerinde artan rekabetçilik, performans hedefleri;  bir taraftan da bir Türkiye gerçeği, son 5 yılda 16 milyar dolarlık kayıp-kaçak bedeli, % 70’lere varan kayıp-kaçak oranları bu projenin ortaya çıkmasını tetikleyen ana faktörlerdir.

Platform, hatlar üzerine yerleştirilen, indüksiyon yoluyla beslenen dijital sinyal işlemci bazlı klamp sensörlerden faydalanarak, noktasal enerji akış bilgilerini okur. Okunan bilgiler sensörler arası kurulan kablosuz örgü ağı üzerinden toplanarak merkezdeki akıllı yazılımda değerlendirilmek üzere gönderilir.Enerji kaybının noktasal lokasyonunu belirlemek için sensörlerin yerini değiştirerek farklı kombinasyonlar için ölçüm yapmak yeterlidir. Kombinasyon sayısı artırıldıkça,öğrenen akıllı algoritma sayesinde teknik kayıbın cinsi,miktarı,kaçak kullanımın noktasal lokasyonu net bir şekilde hesaplanır ve raporlanır.”