Araziden: Sular içinden yükselen ormanda böcek toplamak

Singapur Ulusal Üniversitesi Evrimsel Biyoloji Laboratuvarında doktorama başladım. Laboratuvarda çalışılan organizmalardan biri de Sepsid ailesinden siyah sinekler. Sepsid ailesi 300’den fazla tanımlanmış türe sahip olup bilimsel çalışma yapmak için onları ilginç kılan özellikleri ise pek çok türün karakteristik dış görünüş ve davranış özelliklerine sahip olması, laboratuvarda kolayca çiftleştirilebilmeleri ve kısa gelişim süreleri. Bizim labımızda çalışılan konu ağırlıklı olarak erkek ve dişi bireylerdeki cinsel karakterlerin evrimi ve çiftleşme davranışları [1].

Böcek labında temel araştırmanın yapılması için Singapur içi ve dışından sürekli numune sağlamak gerekiyor. Örneğin bir arkadaşım geçtiğimiz ay Afrika’daki arazi çalışmasından geri döndü. Böcek yakalamak için çeşitli yöntemler var. Kars’ta bulunan KuzeyDoğa Derneği’ndeki sulak alan restorasyonu arazisinde kendi yaptığımız yapışkan tuzakları kullanmıştık [2]. Yapışkan tuzaklar bir bölgede bulunan böcekleri 7/24 gözlemlemek için iyi bir yöntem; fakat boyutları büyük böceklerin yakalanmasında daha etkili. Fotoğrafta bu tip tuzaklara bir örnek görebilirsiniz.

Yaptığımız arazi çalışmasında kullanılan yöntem ise ismini yaratıcısı René Malaise’den alan malaise tuzağı. Zar kanatlılar (Hymenoptera) ve çift kanatlılar (Diptera) gibi uçan böcekleri yakalamak için kullanılan bu tuzak çadıra benziyor ve çeşitli renklerde olabiliyor [3]. Çekmiş olduğum videoda açıkladığım gibi, böcekler çadırın duvarına doğru uçuyor, tepedeki toplama kanalında birikiyor, sonrasında da etanol, siyanid gibi kimyasal maddelerde yolculukları son buluyor.

Tuzakların kurulduğu bölgenin önemi büyük. Örneğin, tuzaktaki açıklık sayıca fazla böceğin yakalanmasına elverişli olmalı. Mesela tuzağın açık kısmı ormanın bitişine doğru olmalı yahut küçük dere yataklarının üstüne kurulmalı. Bizim arazimiz mangrov bölgesindeydi. Tuza maruz kalan dallardan birbiri içine geçmiş köklere kadar sağladığı farklı yaşam alanları ile mangrov ormanları pek çok türe ev sahipliği yapıyor. Subasar orman diye de bilinen bu ormanlar tropik ya da tropiklere yakın bölgelerdeki deniz ve kara arasındaki gelgit bölgelerinde bulunuyor ve denize doğru akan derelerin getirdiği kumların birikerek kıyılarda set oluşturması ve dere ağzını kapatması ile suyun birikerek sürekli olarak tabanda kalması sonucu oluşan özel ekosistemlere deniyor. Yüksek tuzluluk, sıcaklık, aşırı miktarda akıntı gibi zor çevre koşullarına dayanıklı kısa, bodur maki ya da ağaç topluluklarından oluşuyor. Mangrov ormanları tropik bölgedeki kıyı boyunun yarısından çoğunda hakim olabiliyor [4].

Arkadaşım Gowri’nin çektiği bu videoda mangrov ormanlarından bir kesit ve çamurlu suya gömülmüş malaise tuzağına ulaşmaya çalışma çabamı görebilirsiniz. İyi seyirler!

Gowri Rajaratnam ve Evrimsel Biyoloji Labına teşekkürlerimle.

 

Kaynakça:

1- Evrimsel Biyoloji Laboratuvarı, Singapur Ulusal Üniversitesi. http://evolution.science.nus.edu.sg/
2- http://kuzeydoga.org/
3- Gressit, J.L ve Gressit, M.K. (1962). An improved Malaise Trap. Pasific Insects 4 (1). 87-90.
4- Giri, C., Ochieng, E., Tieszen, L.L., v.d. (2011). Status and distribution of mangrove forests of the world using earth observation satellite data. Glob. Ecol. Biogeogr. 20, 154-159.

+ Yorum bulunmuyor

Yorum yap