Ahmed Hassan Zewail (1999 Kimya Nobel Ödülü)

Ahmed Zewail'in çalışması femtokimyada, yani femtosaniyede oluşan kimyasal tepkimelerin çalışılmasında öncü olmuştur. Çok hızlı bir laser tekniği kullanarak (son derece kısa laser atımları ile), teknik tepkimelerin çok kısa zaman ölçeğinde tarif edilmesine imkân tanır, seçilmiş kimyasal tepkimelerde geçiş hallerinin bulunmasını sağlar.

Zewail'in çalışması naftalen gibi izole ve büyük bir molekülde enerjinin bütün atomik hareketler ile ne kadar hızlı dağıldığını bulmakla başladı. Ekibiyle sesten hızlı gelen koşutlanmış bir ışın demeti olarak kaynaktan çıkan moleküller için vakum odasına sahip bir cihaz kurmaları gerekti. Buradaki zorluk moleküler demet ile kullanılacak son derece hızlı bir laseri kurmaktı. Demet ve pikosaniye laser sistemi arayüzle birbirine bağlanmıştı. Projenin amacı pikosaniye laseri kullanarak izole bir molekül için titreşimsel enerji dağılımının hızını doğrudan ölçmekti.

Grup, bir molekülün doğumundan ölümüne kadar olan prosesi görmek istiyordu. Bu deneyde izole antrasen molekülü beklenmezdi ve popüler düşünceye aykırı idi. Yeniden dağılım sırasında büyük bir kısım tutarlı olarak ileri geri titreşti. Herhangi bir bozulma yoktu, ancak moleküller yeniden doğuyor ve bir fazda tutarlı olarak hareket ediyordu. Büyük bir molekülde, her titreşimsel hareket bir sarkaç gibidir, ancak molekülde çok sayıda atom olduğu için çok sayıda hareket olur. Hareketler tutarlı değilse, gözlem çok daha farklı olur.

Bu deneyin sonuçları tutarlılığın belirginliğini ortaya çıkardı ve karmaşık molekül sistemlerinde de var olduğunu gösterdi. Tutarlılığın bulunması çok önemliydi çünkü, tutarlılığı yok eden ve enerjiyi düşüren “ısı havuzu” varlığına rağmen, moleküllerde beklenen kaotik hareketler ile düzenli bir harekete ulaşılabildiği ortaya çıkıyordu. Moleküllerde tutarlılık daha önce gözlenmemişti, ama bunun sebebi tutarlılığın olmaması değildi, uygun probların olmamasıydı. Antrasen deneylerinde, zaman ve enerji çözümleri ortaya kondu ve birbiriyle uyumluydu.

Zewail titreşim enerjisi dağılımları ile çalışırken farklı kimyasal prosesler ve titreşimsel hareketler gösteren moleküller için daha kısa zaman çözümleri ile ilgilenmeye başladı.

1999 yılında, Zewail Nobel Ödülü'ne layık görülen üçüncü Mısır kökenli insan oldu. Ondan öncekiler Mısır Cumhurbaşkanı Enver El Sedat (1978, Barış ödülü), Naguib Mahfouz (1988, Edebiyat ödülü) ve ondan sonraki de Mohamed ElBaradel olmuştur (2005, Barış ödülü). Diğer uluslar arası ödüllere bakıldığında Wolf Vakfı tarafından tevdi edilen Wolf Kimya Ödülü (1993), Tolman Madalyası (1997), Robert A. Welch Ödülü (1997), Amerikan Kimya Cemiyeti tarafından verilen Priestley Madalyası ve Kraliyet Cemiyeti tarafından 2011'de verilen Davy Madalyası sayılabilir. 1999'da Mısır'da verilen en büyük ödül olan Büyük Nil Kuşağı'nı kazanmıştır.

Zewail Mayıs 2003'te İsveç'te bulunan Lund Üniversitesi'nde onursal doktora derecesi almıştır ve İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi üyesidir. Cambridge Üniversitesi 2006'da Onursal Bilim Doktoru ünvanı vermiştir. Zewail Madrid'deki Complutense Üniversitesi'nden Onursal Doktora derecesi almıştır. Şubat 2009'da Zewail Ürdün Üniversitesi tarafından bilim ve sanatta onursal doktora ödülüne layık görülmüştür. Mayıs 2010'da Southwestern Üniversitesi'nde İnsanlık Belgesi Doktoru olmuştur. Meşhur öğrencileri arasında Martin Gruebele gelmektedir.

Zewail evli olup dört çocuğu vardır. Ayrıca 1989 yılında King Faisal ödülünü de kazanmıştır.

 

Kaynak: http://en.wikipedia.org/wiki/Ahmed_Zewail

Kategoriler

+ Yorum bulunmuyor

Yorum yap